Chapter 18: मोक्षसंन्यासयोगः

अथाष्टादशोऽध्यायः । मोक्षसंन्यासयोगः

---

अर्जुन उवाच ।

arjuna uvāca |

संन्यासस्य महाबाहो तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् ।

saṃnyāsasya mahābāho tattvamicchāmi veditum |

त्यागस्य च हृषीकेश पृथक्केशिनिषूदन ॥ १८-१॥

tyāgasya ca hṛṣīkeśa pṛthakkeśiniṣūdana || 18-1||

श्रीभगवानुवाच ।

śrībhagavānuvāca |

काम्यानां कर्मणां न्यासं संन्यासं कवयो विदुः ।

kāmyānāṃ karmaṇāṃ nyāsaṃ saṃnyāsaṃ kavayo viduḥ |

सर्वकर्मफलत्यागं प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः ॥ १८-२॥

sarvakarmaphalatyāgaṃ prāhustyāgaṃ vicakṣaṇāḥ || 18-2||

त्याज्यं दोषवदित्येके कर्म प्राहुर्मनीषिणः ।

tyājyaṃ doṣavadityeke karma prāhurmanīṣiṇaḥ |

यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यमिति चापरे ॥ १८-३॥

yajñadānatapaḥkarma na tyājyamiti cāpare || 18-3||

निश्चयं श‍ृणु मे तत्र त्यागे भरतसत्तम ।

niścayaṃ śa‍ṛṇu me tatra tyāge bharatasattama |

त्यागो हि पुरुषव्याघ्र त्रिविधः सम्प्रकीर्तितः ॥ १८-४॥

tyāgo hi puruṣavyāghra trividhaḥ samprakīrtitaḥ || 18-4||

यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यं कार्यमेव तत् ।

yajñadānatapaḥkarma na tyājyaṃ kāryameva tat |

यज्ञो दानं तपश्चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥ १८-५॥

yajño dānaṃ tapaścaiva pāvanāni manīṣiṇām || 18-5||

एतान्यपि तु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा फलानि च ।

etānyapi tu karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā phalāni ca |

कर्तव्यानीति मे पार्थ निश्चितं मतमुत्तमम् ॥ १८-६॥

kartavyānīti me pārtha niścitaṃ matamuttamam || 18-6||

नियतस्य तु संन्यासः कर्मणो नोपपद्यते ।

niyatasya tu saṃnyāsaḥ karmaṇo nopapadyate |

मोहात्तस्य परित्यागस्तामसः परिकीर्तितः ॥ १८-७॥

mohāttasya parityāgastāmasaḥ parikīrtitaḥ || 18-7||

दुःखमित्येव यत्कर्म कायक्लेशभयात्त्यजेत् ।

duḥkhamityeva yatkarma kāyakleśabhayāttyajet |

स कृत्वा राजसं त्यागं नैव त्यागफलं लभेत् ॥ १८-८॥

sa kṛtvā rājasaṃ tyāgaṃ naiva tyāgaphalaṃ labhet || 18-8||

कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं क्रियतेऽर्जुन ।

kāryamityeva yatkarma niyataṃ kriyate'rjuna |

सङ्गं त्यक्त्वा फलं चैव स त्यागः सात्त्विको मतः ॥ १८-९॥

saṅgaṃ tyaktvā phalaṃ caiva sa tyāgaḥ sāttviko mataḥ || 18-9||

न द्वेष्ट्यकुशलं कर्म कुशले नानुषज्जते ।

na dveṣṭyakuśalaṃ karma kuśale nānuṣajjate |

त्यागी सत्त्वसमाविष्टो मेधावी छिन्नसंशयः ॥ १८-१०॥

tyāgī sattvasamāviṣṭo medhāvī chinnasaṃśayaḥ || 18-10||

न हि देहभृता शक्यं त्यक्तुं कर्माण्यशेषतः ।

na hi dehabhṛtā śakyaṃ tyaktuṃ karmāṇyaśeṣataḥ |

यस्तु कर्मफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते ॥ १८-११॥

yastu karmaphalatyāgī sa tyāgītyabhidhīyate || 18-11||

अनिष्टमिष्टं मिश्रं च त्रिविधं कर्मणः फलम् ।

aniṣṭamiṣṭaṃ miśraṃ ca trividhaṃ karmaṇaḥ phalam |

भवत्यत्यागिनां प्रेत्य न तु संन्यासिनां क्वचित् ॥ १८-१२॥

bhavatyatyāgināṃ pretya na tu saṃnyāsināṃ kvacit || 18-12||

पञ्चैतानि महाबाहो कारणानि निबोध मे ।

pañcaitāni mahābāho kāraṇāni nibodha me |

साङ्ख्ये कृतान्ते प्रोक्तानि सिद्धये सर्वकर्मणाम् ॥ १८-१३॥

sāṅkhye kṛtānte proktāni siddhaye sarvakarmaṇām || 18-13||

अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् ।

adhiṣṭhānaṃ tathā kartā karaṇaṃ ca pṛthagvidham |

विविधाश्च पृथक्चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥ १८-१४॥

vividhāśca pṛthakceṣṭā daivaṃ caivātra pañcamam || 18-14||

शरीरवाङ्मनोभिर्यत्कर्म प्रारभते नरः ।

śarīravāṅmanobhiryatkarma prārabhate naraḥ |

न्याय्यं वा विपरीतं वा पञ्चैते तस्य हेतवः ॥ १८-१५॥

nyāyyaṃ vā viparītaṃ vā pañcaite tasya hetavaḥ || 18-15||

तत्रैवं सति कर्तारमात्मानं केवलं तु यः ।

tatraivaṃ sati kartāramātmānaṃ kevalaṃ tu yaḥ |

पश्यत्यकृतबुद्धित्वान्न स पश्यति दुर्मतिः ॥ १८-१६॥

paśyatyakṛtabuddhitvānna sa paśyati durmatiḥ || 18-16||

यस्य नाहङ्कृतो भावो बुद्धिर्यस्य न लिप्यते ।

yasya nāhaṅkṛto bhāvo buddhiryasya na lipyate |

हत्वाऽपि स इमाँल्लोकान्न हन्ति न निबध्यते ॥ १८-१७॥

hatvā'pi sa imā~llokānna hanti na nibadhyate || 18-17||

ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्मचोदना ।

jñānaṃ jñeyaṃ parijñātā trividhā karmacodanā |

करणं कर्म कर्तेति त्रिविधः कर्मसङ्ग्रहः ॥ १८-१८॥

karaṇaṃ karma karteti trividhaḥ karmasaṅgrahaḥ || 18-18||

ज्ञानं कर्म च कर्ता च त्रिधैव गुणभेदतः ।

jñānaṃ karma ca kartā ca tridhaiva guṇabhedataḥ |

प्रोच्यते गुणसङ्ख्याने यथावच्छृणु तान्यपि ॥ १८-१९॥

procyate guṇasaṅkhyāne yathāvacchṛṇu tānyapi || 18-19||

सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते ।

sarvabhūteṣu yenaikaṃ bhāvamavyayamīkṣate |

अविभक्तं विभक्तेषु तज्ज्ञानं विद्धि सात्त्विकम् ॥ १८-२०॥

avibhaktaṃ vibhakteṣu tajjñānaṃ viddhi sāttvikam || 18-20||

पृथक्त्वेन तु यज्ज्ञानं नानाभावान्पृथग्विधान् ।

pṛthaktvena tu yajjñānaṃ nānābhāvānpṛthagvidhān |

वेत्ति सर्वेषु भूतेषु तज्ज्ञानं विद्धि राजसम् ॥ १८-२१॥

vetti sarveṣu bhūteṣu tajjñānaṃ viddhi rājasam || 18-21||

यत्तु कृत्स्नवदेकस्मिन्कार्ये सक्तमहैतुकम् ।

yattu kṛtsnavadekasminkārye saktamahaitukam |

अतत्त्वार्थवदल्पं च तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १८-२२॥

atattvārthavadalpaṃ ca tattāmasamudāhṛtam || 18-22||

नियतं सङ्गरहितमरागद्वेषतः कृतम् ।

niyataṃ saṅgarahitamarāgadveṣataḥ kṛtam |

अफलप्रेप्सुना कर्म यत्तत्सात्त्विकमुच्यते ॥ १८-२३॥

aphalaprepsunā karma yattatsāttvikamucyate || 18-23||

यत्तु कामेप्सुना कर्म साहङ्कारेण वा पुनः ।

yattu kāmepsunā karma sāhaṅkāreṇa vā punaḥ |

क्रियते बहुलायासं तद्राजसमुदाहृतम् ॥ १८-२४॥

kriyate bahulāyāsaṃ tadrājasamudāhṛtam || 18-24||

अनुबन्धं क्षयं हिंसामनपेक्ष्य च पौरुषम् ।

anubandhaṃ kṣayaṃ hiṃsāmanapekṣya ca pauruṣam |

मोहादारभ्यते कर्म यत्तत्तामसमुच्यते ॥ १८-२५॥

mohādārabhyate karma yattattāmasamucyate || 18-25||

मुक्तसङ्गोऽनहंवादी धृत्युत्साहसमन्वितः ।

muktasaṅgo'nahaṃvādī dhṛtyutsāhasamanvitaḥ |

सिद्ध्यसिद्ध्योर्निर्विकारः कर्ता सात्त्विक उच्यते ॥ १८-२६॥

siddhyasiddhyornirvikāraḥ kartā sāttvika ucyate || 18-26||

रागी कर्मफलप्रेप्सुर्लुब्धो हिंसात्मकोऽशुचिः ।

rāgī karmaphalaprepsurlubdho hiṃsātmako'śuciḥ |

हर्षशोकान्वितः कर्ता राजसः परिकीर्तितः ॥ १८-२७॥

harṣaśokānvitaḥ kartā rājasaḥ parikīrtitaḥ || 18-27||

अयुक्तः प्राकृतः स्तब्धः शठो नैष्कृतिकोऽलसः ।

ayuktaḥ prākṛtaḥ stabdhaḥ śaṭho naiṣkṛtiko'lasaḥ |

विषादी दीर्घसूत्री च कर्ता तामस उच्यते ॥ १८-२८॥

viṣādī dīrghasūtrī ca kartā tāmasa ucyate || 18-28||

बुद्धेर्भेदं धृतेश्चैव गुणतस्त्रिविधं श‍ृणु ।

buddherbhedaṃ dhṛteścaiva guṇatastrividhaṃ śa‍ṛṇu |

प्रोच्यमानमशेषेण पृथक्त्वेन धनञ्जय ॥ १८-२९॥

procyamānamaśeṣeṇa pṛthaktvena dhanañjaya || 18-29||

प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये ।

pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca kāryākārye bhayābhaye |

बन्धं मोक्षं च या वेत्ति बुद्धिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ १८-३०॥

bandhaṃ mokṣaṃ ca yā vetti buddhiḥ sā pārtha sāttvikī || 18-30||

यया धर्ममधर्मं च कार्यं चाकार्यमेव च ।

yayā dharmamadharmaṃ ca kāryaṃ cākāryameva ca |

अयथावत्प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ राजसी ॥ १८-३१॥

ayathāvatprajānāti buddhiḥ sā pārtha rājasī || 18-31||

अधर्मं धर्ममिति या मन्यते तमसावृता ।

adharmaṃ dharmamiti yā manyate tamasāvṛtā |

सर्वार्थान्विपरीतांश्च बुद्धिः सा पार्थ तामसी ॥ १८-३२॥

sarvārthānviparītāṃśca buddhiḥ sā pārtha tāmasī || 18-32||

धृत्या यया धारयते मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः ।

dhṛtyā yayā dhārayate manaḥprāṇendriyakriyāḥ |

योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ १८-३३॥

yogenāvyabhicāriṇyā dhṛtiḥ sā pārtha sāttvikī || 18-33||

यया तु धर्मकामार्थान्धृत्या धारयतेऽर्जुन ।

yayā tu dharmakāmārthāndhṛtyā dhārayate'rjuna |

प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ राजसी ॥ १८-३४॥

prasaṅgena phalākāṅkṣī dhṛtiḥ sā pārtha rājasī || 18-34||

यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदमेव च ।

yayā svapnaṃ bhayaṃ śokaṃ viṣādaṃ madameva ca |

न विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिः सा पार्थ तामसी ॥ १८-३५॥

na vimuñcati durmedhā dhṛtiḥ sā pārtha tāmasī || 18-35||

सुखं त्विदानीं त्रिविधं श‍ृणु मे भरतर्षभ ।

sukhaṃ tvidānīṃ trividhaṃ śa‍ṛṇu me bharatarṣabha |

अभ्यासाद्रमते यत्र दुःखान्तं च निगच्छति ॥ १८-३६॥

abhyāsādramate yatra duḥkhāntaṃ ca nigacchati || 18-36||

यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम् ।

yattadagre viṣamiva pariṇāme'mṛtopamam |

तत्सुखं सात्त्विकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसादजम् ॥ १८-३७॥

tatsukhaṃ sāttvikaṃ proktamātmabuddhiprasādajam || 18-37||

विषयेन्द्रियसंयोगाद्यत्तदग्रेऽमृतोपमम् ।

viṣayendriyasaṃyogādyattadagre'mṛtopamam |

परिणामे विषमिव तत्सुखं राजसं स्मृतम् ॥ १८-३८॥

pariṇāme viṣamiva tatsukhaṃ rājasaṃ smṛtam || 18-38||

यदग्रे चानुबन्धे च सुखं मोहनमात्मनः ।

yadagre cānubandhe ca sukhaṃ mohanamātmanaḥ |

निद्रालस्यप्रमादोत्थं तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १८-३९॥

nidrālasyapramādotthaṃ tattāmasamudāhṛtam || 18-39||

न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः ।

na tadasti pṛthivyāṃ vā divi deveṣu vā punaḥ |

सत्त्वं प्रकृतिजैर्मुक्तं यदेभिः स्यात्त्रिभिर्गुणैः ॥ १८-४०॥

sattvaṃ prakṛtijairmuktaṃ yadebhiḥ syāttribhirguṇaiḥ || 18-40||

ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परन्तप ।

brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāṇāṃ ca parantapa |

कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणैः ॥ १८-४१॥

karmāṇi pravibhaktāni svabhāvaprabhavairguṇaiḥ || 18-41||

शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च ।

śamo damastapaḥ śaucaṃ kṣāntirārjavameva ca |

ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥ १८-४२॥

jñānaṃ vijñānamāstikyaṃ brahmakarma svabhāvajam || 18-42||

शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम् ।

śauryaṃ tejo dhṛtirdākṣyaṃ yuddhe cāpyapalāyanam |

दानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ॥ १८-४३॥

dānamīśvarabhāvaśca kṣātraṃ karma svabhāvajam || 18-43||

कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यकर्म स्वभावजम् ।

kṛṣigaurakṣyavāṇijyaṃ vaiśyakarma svabhāvajam |

परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम् ॥ १८-४४॥

paricaryātmakaṃ karma śūdrasyāpi svabhāvajam || 18-44||

स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते नरः ।

sve sve karmaṇyabhirataḥ saṃsiddhiṃ labhate naraḥ |

स्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विन्दति तच्छृणु ॥ १८-४५॥

svakarmanirataḥ siddhiṃ yathā vindati tacchṛṇu || 18-45||

यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम् ।

yataḥ pravṛttirbhūtānāṃ yena sarvamidaṃ tatam |

स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवः ॥ १८-४६॥

svakarmaṇā tamabhyarcya siddhiṃ vindati mānavaḥ || 18-46||

श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।

śreyānsvadharmo viguṇaḥ paradharmātsvanuṣṭhitāt |

स्वभावनियतं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥ १८-४७॥

svabhāvaniyataṃ karma kurvannāpnoti kilbiṣam || 18-47||

सहजं कर्म कौन्तेय सदोषमपि न त्यजेत् ।

sahajaṃ karma kaunteya sadoṣamapi na tyajet |

सर्वारम्भा हि दोषेण धूमेनाग्निरिवावृताः ॥ १८-४८॥

sarvārambhā hi doṣeṇa dhūmenāgnirivāvṛtāḥ || 18-48||

असक्तबुद्धिः सर्वत्र जितात्मा विगतस्पृहः ।

asaktabuddhiḥ sarvatra jitātmā vigataspṛhaḥ |

नैष्कर्म्यसिद्धिं परमां संन्यासेनाधिगच्छति ॥ १८-४९॥

naiṣkarmyasiddhiṃ paramāṃ saṃnyāsenādhigacchati || 18-49||

सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म तथाप्नोति निबोध मे ।

siddhiṃ prāpto yathā brahma tathāpnoti nibodha me |

समासेनैव कौन्तेय निष्ठा ज्ञानस्य या परा ॥ १८-५०॥

samāsenaiva kaunteya niṣṭhā jñānasya yā parā || 18-50||

बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो धृत्यात्मानं नियम्य च ।

buddhyā viśuddhayā yukto dhṛtyātmānaṃ niyamya ca |

शब्दादीन्विषयांस्त्यक्त्वा रागद्वेषौ व्युदस्य च ॥ १८-५१॥

śabdādīnviṣayāṃstyaktvā rāgadveṣau vyudasya ca || 18-51||

विविक्तसेवी लघ्वाशी यतवाक्कायमानसः ।

viviktasevī laghvāśī yatavākkāyamānasaḥ |

ध्यानयोगपरो नित्यं वैराग्यं समुपाश्रितः ॥ १८-५२॥

dhyānayogaparo nityaṃ vairāgyaṃ samupāśritaḥ || 18-52||

अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् ।

ahaṅkāraṃ balaṃ darpaṃ kāmaṃ krodhaṃ parigraham |

विमुच्य निर्ममः शान्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १८-५३॥

vimucya nirmamaḥ śānto brahmabhūyāya kalpate || 18-53||

ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्क्षति ।

brahmabhūtaḥ prasannātmā na śocati na kāṅkṣati |

समः सर्वेषु भूतेषु मद्भक्तिं लभते पराम् ॥ १८-५४॥

samaḥ sarveṣu bhūteṣu madbhaktiṃ labhate parām || 18-54||

भक्त्या मामभिजानाति यावान्यश्चास्मि तत्त्वतः ।

bhaktyā māmabhijānāti yāvānyaścāsmi tattvataḥ |

ततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा विशते तदनन्तरम् ॥ १८-५५॥

tato māṃ tattvato jñātvā viśate tadanantaram || 18-55||

सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मद्व्यपाश्रयः ।

sarvakarmāṇyapi sadā kurvāṇo madvyapāśrayaḥ |

मत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं पदमव्ययम् ॥ १८-५६॥

matprasādādavāpnoti śāśvataṃ padamavyayam || 18-56||

चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः ।

cetasā sarvakarmāṇi mayi saṃnyasya matparaḥ |

बुद्धियोगमुपाश्रित्य मच्चित्तः सततं भव ॥ १८-५७॥

buddhiyogamupāśritya maccittaḥ satataṃ bhava || 18-57||

मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि ।

maccittaḥ sarvadurgāṇi matprasādāttariṣyasi |

अथ चेत्त्वमहङ्कारान्न श्रोष्यसि विनङ्क्ष्यसि ॥ १८-५८॥

atha cettvamahaṅkārānna śroṣyasi vinaṅkṣyasi || 18-58||

यदहङ्कारमाश्रित्य न योत्स्य इति मन्यसे ।

yadahaṅkāramāśritya na yotsya iti manyase |

मिथ्यैष व्यवसायस्ते प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति ॥ १८-५९॥

mithyaiṣa vyavasāyaste prakṛtistvāṃ niyokṣyati || 18-59||

स्वभावजेन कौन्तेय निबद्धः स्वेन कर्मणा ।

svabhāvajena kaunteya nibaddhaḥ svena karmaṇā |

कर्तुं नेच्छसि यन्मोहात्करिष्यस्यवशोऽपि तत् ॥ १८-६०॥

kartuṃ necchasi yanmohātkariṣyasyavaśo'pi tat || 18-60||

ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति ।

īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ hṛddeśe'rjuna tiṣṭhati |

भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया ॥ १८-६१॥

bhrāmayansarvabhūtāni yantrārūḍhāni māyayā || 18-61||

तमेव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत ।

tameva śaraṇaṃ gaccha sarvabhāvena bhārata |

तत्प्रसादात्परां शान्तिं स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतम् ॥ १८-६२॥

tatprasādātparāṃ śāntiṃ sthānaṃ prāpsyasi śāśvatam || 18-62||

इति ते ज्ञानमाख्यातं गुह्याद्गुह्यतरं मया ।

iti te jñānamākhyātaṃ guhyādguhyataraṃ mayā |

विमृश्यैतदशेषेण यथेच्छसि तथा कुरु ॥ १८-६३॥

vimṛśyaitadaśeṣeṇa yathecchasi tathā kuru || 18-63||

सर्वगुह्यतमं भूयः श‍ृणु मे परमं वचः ।

sarvaguhyatamaṃ bhūyaḥ śa‍ṛṇu me paramaṃ vacaḥ |

इष्टोऽसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम् ॥ १८-६४॥

iṣṭo'si me dṛḍhamiti tato vakṣyāmi te hitam || 18-64||

मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।

manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru |

मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे ॥ १८-६५॥

māmevaiṣyasi satyaṃ te pratijāne priyo'si me || 18-65||

सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज ।

sarvadharmānparityajya māmekaṃ śaraṇaṃ vraja |

अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः ॥ १८-६६॥

ahaṃ tvā sarvapāpebhyo mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ || 18-66||

इदं ते नातपस्काय नाभक्ताय कदाचन ।

idaṃ te nātapaskāya nābhaktāya kadācana |

न चाशुश्रूषवे वाच्यं न च मां योऽभ्यसूयति ॥ १८-६७॥

na cāśuśrūṣave vācyaṃ na ca māṃ yo'bhyasūyati || 18-67||

य इदं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति ।

ya idaṃ paramaṃ guhyaṃ madbhakteṣvabhidhāsyati |

भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ॥ १८-६८॥

bhaktiṃ mayi parāṃ kṛtvā māmevaiṣyatyasaṃśayaḥ || 18-68||

न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ।

na ca tasmānmanuṣyeṣu kaścinme priyakṛttamaḥ |

भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि ॥ १८-६९॥

bhavitā na ca me tasmādanyaḥ priyataro bhuvi || 18-69||

अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः ।

adhyeṣyate ca ya imaṃ dharmyaṃ saṃvādamāvayoḥ |

ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः ॥ १८-७०॥

jñānayajñena tenāhamiṣṭaḥ syāmiti me matiḥ || 18-70||

श्रद्धावाननसूयश्च श‍ृणुयादपि यो नरः ।

śraddhāvānanasūyaśca śa‍ṛṇuyādapi yo naraḥ |

सोऽपि मुक्तः शुभाँल्लोकान्प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणाम् ॥ १८-७१॥

so'pi muktaḥ śubhā~llokānprāpnuyātpuṇyakarmaṇām || 18-71||

कच्चिदेतच्छ्रुतं पार्थ त्वयैकाग्रेण चेतसा ।

kaccidetacchrutaṃ pārtha tvayaikāgreṇa cetasā |

कच्चिदज्ञानसम्मोहः प्रनष्टस्ते धनञ्जय ॥ १८-७२॥

kaccidajñānasammohaḥ pranaṣṭaste dhanañjaya || 18-72||

अर्जुन उवाच ।

arjuna uvāca |

नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत ।

naṣṭo mohaḥ smṛtirlabdhā tvatprasādānmayācyuta |

स्थितोऽस्मि गतसन्देहः करिष्ये वचनं तव ॥ १८-७३॥

sthito'smi gatasandehaḥ kariṣye vacanaṃ tava || 18-73||

सञ्जय उवाच ।

sañjaya uvāca |

इत्यहं वासुदेवस्य पार्थस्य च महात्मनः ।

ityahaṃ vāsudevasya pārthasya ca mahātmanaḥ |

संवादमिममश्रौषमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ १८-७४॥

saṃvādamimamaśrauṣamadbhutaṃ romaharṣaṇam || 18-74||

व्यासप्रसादाच्छ्रुतवानेतद्गुह्यमहं परम् ।

vyāsaprasādācchrutavānetadguhyamahaṃ param |

योगं योगेश्वरात्कृष्णात्साक्षात्कथयतः स्वयम् ॥ १८-७५॥

yogaṃ yogeśvarātkṛṣṇātsākṣātkathayataḥ svayam || 18-75||

राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य संवादमिममद्भुतम् ।

rājansaṃsmṛtya saṃsmṛtya saṃvādamimamadbhutam |

केशवार्जुनयोः पुण्यं हृष्यामि च मुहुर्मुहुः ॥ १८-७६॥

keśavārjunayoḥ puṇyaṃ hṛṣyāmi ca muhurmuhuḥ || 18-76||

तच्च संस्मृत्य संस्मृत्य रूपमत्यद्भुतं हरेः ।

tacca saṃsmṛtya saṃsmṛtya rūpamatyadbhutaṃ hareḥ |

विस्मयो मे महान् राजन्हृष्यामि च पुनः पुनः ॥ १८-७७॥

vismayo me mahān rājanhṛṣyāmi ca punaḥ punaḥ || 18-77||

यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः ।

yatra yogeśvaraḥ kṛṣṇo yatra pārtho dhanurdharaḥ |

तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ॥ १८-७८॥

tatra śrīrvijayo bhūtirdhruvā nītirmatirmama || 18-78||

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु

oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu

ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे

brahmavidyāyāṃ yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde

मोक्षसंन्यासयोगो नाम अष्टादशोऽध्यायः ॥ १८॥

mokṣasaṃnyāsayogo nāma aṣṭādaśo'dhyāyaḥ || 18||