ಶ್ಲೋಕ ೧ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧ - ಅರ್ಜುನವಿಷಾದಯೋಗ
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಅರ್ಥ: ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು Meaning: Dhṛtarāṣṭra (the blind king, father of the Kauravas) ವ್ಯಾಕರಣ: ಧೃತ (dhṛta, held) + ರಾಷ್ಟ್ರ (rāṣṭra, kingdom) — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ವ್ಯಕ್ತಿನಾಮ. dhṛta ("held") + rāṣṭra ("kingdom") — nominativ… ಉವಾಚಅರ್ಥ: ಹೇಳಿದನು Meaning: said ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು वच् (vac, "to speak") ಪರಸ್ಮೈಪದ ಲಿಟ್ (ಪರೋಕ್ಷಭೂತ) ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನ. Root vac ("to speak") — perfect tense, parasmaipada, 3rd person singular, "he said." ।
ಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರೇಅರ್ಥ: ಧರ್ಮಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ Meaning: in the field of dharma ವ್ಯಾಕರಣ: ಧರ್ಮ (dharma) + ಕ್ಷೇತ್ರ (kṣetra, field) — ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ. dharma + kṣetra ("field") — locative singular neuter. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರೇಅರ್ಥ: ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ Meaning: at Kurukṣetra (the battlefield, "field of the Kurus") ವ್ಯಾಕರಣ: ಕುರು (kuru, ಕುರುವಂಶ) + ಕ್ಷೇತ್ರ (kṣetra, field) — ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ, ಸ್ಥಳನಾಮ. kuru (the Kuru clan) + kṣetra ("field") —… ಸಮವೇತಾಅರ್ಥ: ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದವರು Meaning: assembled, gathered together ವ್ಯಾಕರಣ: ಸಮ್ + ಅವ + ಧಾತು इ (i, "to go") ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ — ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. sam + ava + i ("to go"), past passive participle — nominative plural masculine. ಯುಯುತ್ಸವಃಅರ್ಥ: ಯುದ್ಧೇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳವರು Meaning: desirous of fighting ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು युध् (yudh, "to fight") ಸನ್ನಂತ (ಇಚ್ಛಾರ್ಥಕ) ಇಂದ ಬಂದ ಪದ — ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Desiderative form of yudh ("to fight") — nominative plural masculine, "… । ಮಾಮಕಾಃಅರ್ಥ: ನನ್ನವರು (ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು) Meaning: my people, my own (sons) ವ್ಯಾಕರಣ: ಮಮ (mama, "my") ಇಂದ ಬಂದ ಪದ — ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. From mama ("my") — nominative plural masculine. ಪಾಂಡವಾಅರ್ಥ: ಪಾಂಡವರು Meaning: the sons of Pāṇḍu ವ್ಯಾಕರಣ: ಪಾಂಡು (pāṇḍu, ರಾಜ) ಇಂದ ಬಂದ ಪದ — ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ವಂಶನಾಮ. Patronymic of Pāṇḍu — nominative plural masculine.ಶ್ಚೈಅರ್ಥ: ಮತ್ತು Meaning: and ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (indeclinable conjunction, always follows the word it joins).ವಅರ್ಥ: ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ, ಮಾತ್ರ Meaning: indeed, certainly, only (emphatic particle) ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (indeclinable emphatic particle, always follows the emphasized word). ಕಿಮಅರ್ಥ: ಏನನ್ನು Meaning: what ವ್ಯಾಕರಣ: ಸರ್ವನಾಮ ಕಿಮ್ (kim) ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ. Interrogative pronoun kim ("what") — accusative singular neuter.ಕುರ್ವತಅರ್ಥ: ಮಾಡಿದರು Meaning: did (they do) ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು कृ (kṛ, "to do") ಆತ್ಮನೇಪದ ಲಙ್ (ಅನದ್ಯತನಭೂತ) ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನ. Root kṛ ("to do") — imperfect tense, ātmanepada, 3rd person plural. ಸಂಜಯಅರ್ಥ: ಎಲೈ ಸಂಜಯ Meaning: O Sañjaya (Dhṛtarāṣṭra's minister/charioteer, narrator of the Gita) ವ್ಯಾಕರಣ: ಸಮ್ + ಧಾತು जि (ji, "to conquer") — ಸಂಬೋಧನಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ವ್ಯಕ್ತಿನಾಮ. sam + ji ("to conquer") — vocative singular masc… ॥ ೧-೧॥
(धृतराष्ट्र उवाच । धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः । मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥ १-१॥)
dhṛtarāṣṭra uvāca |
dharmakṣetre kurukṣetre samavetā yuyutsavaḥ | māmakāḥ pāṇḍavāścaiva kimakurvata sañjaya || 1-1||
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಃಅರ್ಥ: ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು Meaning: Dhṛtarāṣṭra (the blind king, father of the Kauravas) ವ್ಯಾಕರಣ: ಧೃತ (dhṛta, held) + ರಾಷ್ಟ್ರ (rāṣṭra, kingdom) — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ವ್ಯಕ್ತಿನಾಮ. dhṛta ("held") + rāṣṭra ("kingdom") — nominativ… | ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು |
| ಉವಾಚಅರ್ಥ: ಹೇಳಿದನು Meaning: said ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು वच् (vac, "to speak") ಪರಸ್ಮೈಪದ ಲಿಟ್ (ಪರೋಕ್ಷಭೂತ) ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನ. Root vac ("to speak") — perfect tense, parasmaipada, 3rd person singular, "he said." | ಹೇಳಿದನು |
| ಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರೇಅರ್ಥ: ಧರ್ಮಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ Meaning: in the field of dharma ವ್ಯಾಕರಣ: ಧರ್ಮ (dharma) + ಕ್ಷೇತ್ರ (kṣetra, field) — ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ. dharma + kṣetra ("field") — locative singular neuter. | ಧರ್ಮಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ |
| ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರೇಅರ್ಥ: ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ Meaning: at Kurukṣetra (the battlefield, "field of the Kurus") ವ್ಯಾಕರಣ: ಕುರು (kuru, ಕುರುವಂಶ) + ಕ್ಷೇತ್ರ (kṣetra, field) — ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ, ಸ್ಥಳನಾಮ. kuru (the Kuru clan) + kṣetra ("field") —… | ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ |
| ಸಮವೇತಾಃಅರ್ಥ: ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದವರು Meaning: assembled, gathered together ವ್ಯಾಕರಣ: ಸಮ್ + ಅವ + ಧಾತು इ (i, "to go") ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ — ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. sam + ava + i ("to go"), past passive participle — nominative plural masculine. | ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದವರು |
| ಯುಯುತ್ಸವಃಅರ್ಥ: ಯುದ್ಧೇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳವರು Meaning: desirous of fighting ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು युध् (yudh, "to fight") ಸನ್ನಂತ (ಇಚ್ಛಾರ್ಥಕ) ಇಂದ ಬಂದ ಪದ — ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Desiderative form of yudh ("to fight") — nominative plural masculine, "… | ಯುದ್ಧೇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳವರು |
| ಮಾಮಕಾಃಅರ್ಥ: ನನ್ನವರು (ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು) Meaning: my people, my own (sons) ವ್ಯಾಕರಣ: ಮಮ (mama, "my") ಇಂದ ಬಂದ ಪದ — ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. From mama ("my") — nominative plural masculine. | ನನ್ನವರು (ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು) |
| ಪಾಂಡವಾಃಅರ್ಥ: ಪಾಂಡವರು Meaning: the sons of Pāṇḍu ವ್ಯಾಕರಣ: ಪಾಂಡು (pāṇḍu, ರಾಜ) ಇಂದ ಬಂದ ಪದ — ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ವಂಶನಾಮ. Patronymic of Pāṇḍu — nominative plural masculine. | ಪಾಂಡವರು |
| ಚಅರ್ಥ: ಮತ್ತು Meaning: and ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (indeclinable conjunction, always follows the word it joins). | ಮತ್ತು |
| ಎವಅರ್ಥ: ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ, ಮಾತ್ರ Meaning: indeed, certainly, only (emphatic particle) ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (indeclinable emphatic particle, always follows the emphasized word). | ಕೂಡ |
| ಕಿಂಅರ್ಥ: ಏನನ್ನು Meaning: what ವ್ಯಾಕರಣ: ಸರ್ವನಾಮ ಕಿಮ್ (kim) ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ. Interrogative pronoun kim ("what") — accusative singular neuter. | ಏನನ್ನು |
| ಅಕುರ್ವತಅರ್ಥ: ಮಾಡಿದರು Meaning: did (they do) ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು कृ (kṛ, "to do") ಆತ್ಮನೇಪದ ಲಙ್ (ಅನದ್ಯತನಭೂತ) ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನ. Root kṛ ("to do") — imperfect tense, ātmanepada, 3rd person plural. | ಮಾಡಿದರು |
| ಸಂಜಯಅರ್ಥ: ಎಲೈ ಸಂಜಯ Meaning: O Sañjaya (Dhṛtarāṣṭra's minister/charioteer, narrator of the Gita) ವ್ಯಾಕರಣ: ಸಮ್ + ಧಾತು जि (ji, "to conquer") — ಸಂಬೋಧನಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ವ್ಯಕ್ತಿನಾಮ. sam + ji ("to conquer") — vocative singular masc… | ಎಲೈ ಸಂಜಯ |
ಅನ್ವಯ (ವಾಕ್ಯ ಮಟ್ಟ)
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಃ ಉವಾಚ: ಹೇ ಸಂಜಯ, ಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರೇ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರೇ ಸಮವೇತಾಃ ಯುಯುತ್ಸವಃ ಮಾಮಕಾಃ ಪಾಂಡವಾಃ ಚ ಏವ ಕಿಂ ಅಕುರ್ವತ?
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ಎಲೈ ಸಂಜಯ, ಧರ್ಮಭೂಮಿಯಾದ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ನನ್ನವರು ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರು ಏನು ಮಾಡಿದರು?
ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ (ಶ್ಲೋಕ ಮಟ್ಟ)
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ: ಎಲೈ ಸಂಜಯ, ಧರ್ಮಭೂಮಿಯಾದ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಪಾಂಡುವಿನ ಮಕ್ಕಳು ಏನು ಮಾಡಿದರು?
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಗೀತೆಯ ಆರಂಭದ ಶ್ಲೋಕ - ಕುರುಡ ರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತನ್ನ ಮಂತ್ರಿ ಸಂಜಯನಲ್ಲಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. "ಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರೇ" ಎಂಬ ಪದ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿಯಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. "ಮಾಮಕಾಃ" (ನನ್ನವರು) ಮತ್ತು "ಪಾಂಡವಾಃ" ಎಂಬ ಪದಗಳ ಬಳಕೆ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಪುತ್ರವ್ಯಾಮೋಹವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Sloka 1 - Chapter 1 - Arjuna Viṣāda Yoga
dhṛtarāṣṭra uvāca |
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः । मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥ १-१॥
dharmakṣetre kurukṣetre samavetā yuyutsavaḥ | māmakāḥ pāṇḍavāścaiva kimakurvata sañjaya || 1-1||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| dhṛtarāṣṭraḥ | Dhṛtarāṣṭra |
| uvāca | said |
| dharmakṣetre | in the field of dharma |
| kurukṣetre | in Kurukṣetra |
| samavetāḥ | assembled |
| yuyutsavaḥ | desirous of fighting |
| māmakāḥ | my people (my sons) |
| pāṇḍavāḥ | the sons of Pāṇḍu |
| ca | and |
| eva | also |
| kim | what |
| akurvata | did (they do) |
| sañjaya | O Sañjaya |
Anvaya (Phrase Level)
dhṛtarāṣṭraḥ uvāca: he sañjaya, dharmakṣetre kurukṣetre samavetāḥ yuyutsavaḥ māmakāḥ pāṇḍavāḥ ca eva kim akurvata?
Dhṛtarāṣṭra said: O Sañjaya, what did my people and the sons of Pāṇḍu do, having assembled, eager to fight, in the field of dharma, at Kurukṣetra?
Translation (Sloka Level)
Dhṛtarāṣṭra said: O Sañjaya, what did my sons and the sons of Pāṇḍu do when they assembled, eager to fight, on the field of dharma, at Kurukṣetra?
Commentary
The opening verse of the Gita — the blind king Dhṛtarāṣṭra asks his minister Sañjaya for news from the battlefield. "Dharmakṣetre" marks Kurukṣetra as sacred ground. Commentators note that his choice of words — "my people" versus "the sons of Pāṇḍu" — reveals his partiality toward his own sons.