ಶ್ಲೋಕ ೨ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧ - ಅರ್ಜುನವಿಷಾದಯೋಗ
ಸಂಜಯ ಉವಾಚ ।
दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा । आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥ १-२॥
sañjaya uvāca |
dṛṣṭvā tu pāṇḍavānīkaṃ vyūḍhaṃ duryodhanastadā | ācāryamupasaṅgamya rājā vacanamabravīt || 1-2||
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ದೃಷ್ಟ್ವಾಅರ್ಥ: ನೋಡಿ Meaning: having seen ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು दृश् (dṛś, "to see") ಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರತ್ಯಯ — gerund. Root dṛś ("to see") — gerund, "having seen." | ನೋಡಿ |
| ತುಅರ್ಥ: ಆದರೆ Meaning: but, however ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (indeclinable adversative particle). | ಆಗ |
| ಪಾಂಡವಾನೀಕಂಅರ್ಥ: ಪಾಂಡವರ ಸೈನ್ಯವನ್ನು Meaning: the army of the Pāṇḍavas ವ್ಯಾಕರಣ: ಪಾಂಡವಾಃ + ಅನೀಕ (anīka, army) — ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ, ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. pāṇḍava + anīka ("army") — accusative singular neuter, object of ದೃಷ್ಟ್ವಾ. | ಪಾಂಡವರ ಸೈನ್ಯವನ್ನು |
| ವ್ಯೂಢಂಅರ್ಥ: ವ್ಯೂಹರಚಿತವಾದ Meaning: arrayed in battle formation ವ್ಯಾಕರಣ: ವಿ + ಧಾತು वह् (vah, "to carry/arrange") ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ — ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ, ಪಾಂಡವಾನೀಕಂ ಪದದ ವಿಶೇಷಣ. vi + vah ("to arrange"), past passive participle —… | ವ್ಯೂಹರಚಿತವಾದ |
| ದುರ್ಯೋಧನಃಅರ್ಥ: ದುರ್ಯೋಧನನು Meaning: Duryodhana (eldest of the Kaurava princes) ವ್ಯಾಕರಣ: ದುಸ್ (dus, "hard/difficult") + ಯೋಧನ (yodhana, "fighting") — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ವ್ಯಕ್ತಿನಾಮ. dus- ("hard") + yodhana ("fighting") — nominati… | ದುರ್ಯೋಧನನು |
| ತದಾಅರ್ಥ: ಆಗ Meaning: then, at that time ವ್ಯಾಕರಣ: ತದ್ (tad, "that") ಇಂದ ಬಂದ ಅವ್ಯಯ. Derived from tad ("that") — indeclinable, "then." | ಆಗ |
| ಆಚಾರ್ಯಂಅರ್ಥ: ಆಚಾರ್ಯನ (ದ್ರೋಣನ) ಬಳಿಗೆ Meaning: the teacher (Droṇa) ವ್ಯಾಕರಣ: आचार्य (ācārya, "teacher") ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಉಪಸಂಗಮ್ಯ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. ācārya ("teacher") — accusative singular masculine, object of ಉಪಸಂಗಮ್ಯ; refers t… | ಆಚಾರ್ಯನ (ದ್ರೋಣನ) ಬಳಿಗೆ |
| ಉಪಸಂಗಮ್ಯಅರ್ಥ: ಸಮೀಪಿಸಿ Meaning: having approached ವ್ಯಾಕರಣ: ಉಪ + ಸಮ್ + ಧಾತು गम् (gam, "to go") ಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರತ್ಯಯ — gerund. upa + sam + gam ("to go") — gerund, "having approached." | ಸಮೀಪಿಸಿ |
| ರಾಜಾಅರ್ಥ: ರಾಜನು Meaning: the king ವ್ಯಾಕರಣ: राजन् (rājan, "king") — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. rājan ("king") — nominative singular masculine. | ರಾಜನು |
| ವಚನಂಅರ್ಥ: ಮಾತನ್ನು Meaning: words, speech ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು वच् (vac, "to speak") ಇಂದ ಬಂದ ನಾಮಪದ — ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ, ಅಬ್ರವೀತ್ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. From root vac ("to speak") — accusative singular neuter, object of ಅಬ್ರವೀತ್. | ಮಾತನ್ನು |
| ಅಬ್ರವೀತ್ಅರ್ಥ: ಹೇಳಿದನು Meaning: said ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು ब्रू (brū, "to speak") ಪರಸ್ಮೈಪದ ಲಙ್ (ಅನದ್ಯತನಭೂತ) ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನ. Compare ಉವಾಚ (perfect tense, same sense). Root brū ("to speak") — imperfect tense, parasmaipada, 3rd person sin… | ಹೇಳಿದನು |
ಅನ್ವಯ (ವಾಕ್ಯ ಮಟ್ಟ)
ಸಂಜಯಃ ಉವಾಚ: ತದಾ ರಾಜಾ ದುರ್ಯೋಧನಃ ವ್ಯೂಢಂ ಪಾಂಡವಾನೀಕಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತು ಆಚಾರ್ಯಂ ಉಪಸಂಗಮ್ಯ ವಚನಂ ಅಬ್ರವೀತ್.
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು: ಆಗ ರಾಜನಾದ ದುರ್ಯೋಧನನು ವ್ಯೂಹರಚಿತವಾದ ಪಾಂಡವರ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ಆಚಾರ್ಯನ (ದ್ರೋಣನ) ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ (ಶ್ಲೋಕ ಮಟ್ಟ)
ಸಂಜಯನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಆಗ ರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನು ವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡ ಪಾಂಡವ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ತನ್ನ ಗುರುವಾದ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿದನು.
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಇಲ್ಲಿಂದ ಸಂಜಯನ ನಿರೂಪಣೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ದುರ್ಯೋಧನನು ಪಾಂಡವ ಸೈನ್ಯದ ವ್ಯೂಹರಚನೆ ಕಂಡು ಆತಂಕಗೊಂಡು ತನ್ನ ಗುರು ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಬಳಿಗೆ ಧಾವಿಸುತ್ತಾನೆ - ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಕೌರವ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಧರನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
Sloka 2 - Chapter 1 - Arjuna Viṣāda Yoga
sañjaya uvāca |
दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा । आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥ १-२॥
dṛṣṭvā tu pāṇḍavānīkaṃ vyūḍhaṃ duryodhanastadā | ācāryamupasaṅgamya rājā vacanamabravīt || 1-2||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| dṛṣṭvā | having seen |
| tu | then, indeed |
| pāṇḍavānīkam | the army of the Pāṇḍavas |
| vyūḍham | arrayed in battle formation |
| duryodhanaḥ | Duryodhana |
| tadā | then |
| ācāryam | the teacher (Droṇa) |
| upasaṅgamya | having approached |
| rājā | the king |
| vacanam | words, speech |
| abravīt | said |
Anvaya (Phrase Level)
sañjayaḥ uvāca: tadā rājā duryodhanaḥ vyūḍham pāṇḍavānīkam dṛṣṭvā tu ācāryam upasaṅgamya vacanam abravīt.
Sañjaya said: then King Duryodhana, having seen the army of the Pāṇḍavas arrayed in formation, approached his teacher and spoke these words.
Translation (Sloka Level)
Sañjaya said: Then, seeing the army of the Pāṇḍavas drawn up in battle formation, King Duryodhana approached his teacher (Droṇa) and spoke these words.
Commentary
Sañjaya's narration begins here. Alarmed by the sight of the Pāṇḍava army's formation, Duryodhana rushes to his teacher Droṇācārya — in the verses that follow he lists the key warriors on both the Kaurava and Pāṇḍava sides.