ಶ್ಲೋಕ ೧೨ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧ - ಅರ್ಜುನವಿಷಾದಯೋಗ
तस्य सञ्जनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः । सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥ १-१२॥
tasya sañjanayanharṣaṃ kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ | siṃhanādaṃ vinadyoccaiḥ śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān || 1-12||
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ತಸ್ಯಅರ್ಥ: ಅವನ Meaning: his ವ್ಯಾಕರಣ: ಸರ್ವನಾಮ ತದ್ (tad, "that") ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Pronoun tad ("that/he") — genitive singular masculine. | ಅವನ (ದುರ್ಯೋಧನನ) |
| ಸಂಜನಯನ್ಅರ್ಥ: ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾ Meaning: causing to arise ವ್ಯಾಕರಣ: ಸಮ್ + ಧಾತು जन् (jan, "to be born") ಣಿಚ್ (causative) ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯ — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Compare ಜನಯೇತ್ (3.26, same root). sam + jan ("to be born"), causative present… | ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾ |
| ಹರ್ಷಂಅರ್ಥ: ಹರ್ಷವನ್ನು Meaning: joy ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು हृष् (hṛṣ, "to rejoice") ಇಂದ ಬಂದ ನಾಮಪದ — ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಸಂಜನಯನ್ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. Compare ಹೃಷ್ಯತಿ (12.17, verb form). From root hṛṣ ("to rejoice") — accusative singular masc… | ಹರ್ಷವನ್ನು |
| ಕುರುವೃದ್ಧಃಅರ್ಥ: ಕುರುವಂಶದ ಹಿರಿಯನಾದ Meaning: the eldest/senior-most of the Kurus ವ್ಯಾಕರಣ: ಕುರು (kuru) + ವೃದ್ಧ (vṛddha, "elder") — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಪಿತಾಮಹಃ ಪದದ ವಿಶೇಷಣ. kuru + vṛddha ("elder") — nominative singular masculine, qu… | ಕುರುವಂಶದ ಹಿರಿಯನಾದ |
| ಪಿತಾಮಹಃಅರ್ಥ: ಪಿತಾಮಹನು (ಭೀಷ್ಮನು) Meaning: the grandfather, grandsire (i.e. Bhīṣma) ವ್ಯಾಕರಣ: ಪಿತೃ (pitṛ, father) + ಮಹ (maha, great) — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. pitṛ ("father") + maha ("great") — nominative singular masculine, "grand… | ಪಿತಾಮಹನು (ಭೀಷ್ಮನು) |
| ಸಿಂಹನಾದಂಅರ್ಥ: ಸಿಂಹಘರ್ಜನೆಯನ್ನು Meaning: a lion's roar ವ್ಯಾಕರಣ: ಸಿಂಹ (siṃha, lion) + ನಾದ (nāda, roar/sound) — ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ವಿನದ್ಯ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. siṃha ("lion") + nāda ("roar") — accusative singular masculine, object of ವಿ… | ಸಿಂಹಘರ್ಜನೆಯನ್ನು |
| ವಿನದ್ಯಅರ್ಥ: ಗರ್ಜಿಸಿ Meaning: having roared ವ್ಯಾಕರಣ: ವಿ + ಧಾತು नद् (nad, "to sound/roar") ಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರತ್ಯಯ — gerund. vi + nad ("to roar") — gerund, "having roared." | ಗರ್ಜಿಸಿ |
| ಉಚ್ಚೈಃಅರ್ಥ: ಜೋರಾಗಿ Meaning: loudly ವ್ಯಾಕರಣ: उच्च (ucca, "high/loud") ಇಂದ ಬಂದ ಅವ್ಯಯ ರೂಪ. Adverbial indeclinable from ucca ("high/loud") — "loudly." | ಜೋರಾಗಿ |
| ಶಂಖಂಅರ್ಥ: ಶಂಖವನ್ನು Meaning: the conch (shell, used as a battle-trumpet) ವ್ಯಾಕರಣ: शङ्ख (śaṅkha, "conch") ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ದಧ್ಮೌ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. śaṅkha ("conch") — accusative singular masculine, object of ದಧ್ಮೌ. | ಶಂಖವನ್ನು |
| ದಧ್ಮೌಅರ್ಥ: ಊದಿದನು Meaning: blew ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು ध्मा (dhmā, "to blow") ಪರಸ್ಮೈಪದ ಲಿಟ್ (ಪರೋಕ್ಷಭೂತ) ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನ. Root dhmā ("to blow") — perfect tense, parasmaipada, 3rd person singular. | ಊದಿದನು |
| ಪ್ರತಾಪವಾನ್ಅರ್ಥ: ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿಯು Meaning: the valorous/mighty one ವ್ಯಾಕರಣ: ಪ್ರತಾಪ (pratāpa, valor) + ವತ್ (vat, ಹೊಂದಿರುವ) — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಪಿತಾಮಹಃ ಪದದ ವಿಶೇಷಣ. pratāpa ("valor") + -vat (possessive suffix) — nominative singular m… | ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿಯು |
ಅನ್ವಯ (ವಾಕ್ಯ ಮಟ್ಟ)
ಕುರುವೃದ್ಧಃ ಪಿತಾಮಹಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ (ಭೀಷ್ಮಃ) ತಸ್ಯ ಹರ್ಷಂ ಸಂಜನಯನ್ ಉಚ್ಚೈಃ ಸಿಂಹನಾದಂ ವಿನದ್ಯ ಶಂಖಂ ದಧ್ಮೌ.
ಕುರುವಂಶದ ಹಿರಿಯನೂ ಪಿತಾಮಹನೂ ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿಯೂ ಆದ ಭೀಷ್ಮನು, ಅವನಿಗೆ (ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ) ಹರ್ಷವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾ, ಜೋರಾಗಿ ಸಿಂಹಘರ್ಜನೆ ಮಾಡಿ ಶಂಖವನ್ನು ಊದಿದನು.
ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ (ಶ್ಲೋಕ ಮಟ್ಟ)
ಕುರುವಂಶದ ಹಿರಿಯರಾದ, ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿಯಾದ ಪಿತಾಮಹ ಭೀಷ್ಮರು ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಹರ್ಷವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾ, ಜೋರಾಗಿ ಸಿಂಹಘರ್ಜನೆಯಂತಹ ಶಂಖನಾದವನ್ನು ಮೊಳಗಿಸಿದರು.
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಇಲ್ಲಿಂದ ಯುದ್ಧಾರಂಭದ ಶಂಖನಾದಗಳ ವರ್ಣನೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ (ಶ್ಲೋಕ ೧೨-೧೯). ಭೀಷ್ಮ ಪಿತಾಮಹರು ದುರ್ಯೋಧನನ ಆತಂಕವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಲು ಜೋರಾಗಿ ಶಂಖ ಊದಿ ಸಿಂಹಘರ್ಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Sloka 12 - Chapter 1 - Arjuna Viṣāda Yoga
तस्य सञ्जनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः । सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥ १-१२॥
tasya sañjanayanharṣaṃ kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ | siṃhanādaṃ vinadyoccaiḥ śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān || 1-12||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| tasya | his (Duryodhana's) |
| sañjanayan | causing to arise |
| harṣam | joy |
| kuruvṛddhaḥ | the eldest of the Kurus |
| pitāmahaḥ | the grandfather (Bhīṣma) |
| siṃhanādam | a lion's roar |
| vinadya | having roared |
| uccaiḥ | loudly |
| śaṅkham | the conch |
| dadhmau | blew |
| pratāpavān | the valorous one |
Anvaya (Phrase Level)
kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ pratāpavān (bhīṣmaḥ) tasya harṣam sañjanayan uccaiḥ siṃhanādam vinadya śaṅkham dadhmau.
Bhīṣma, the elder of the Kurus, the grandfather, the valorous one, causing joy to arise in him (Duryodhana), roaring loudly like a lion, blew his conch.
Translation (Sloka Level)
Then Bhīṣma, the valorous grandsire of the Kuru dynasty, gladdening Duryodhana's heart, roared like a lion and loudly blew his conch.
Commentary
The description of the conch-blowing before battle begins here (verses 12–19). Commentators note that Bhīṣma, noticing Duryodhana's anxiety, blows his conch and roars loudly to reassure and encourage him.