ಶ್ಲೋಕ ೧೧ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧ - ಅರ್ಜುನವಿಷಾದಯೋಗ
अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः । भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥ १-११॥
ayaneṣu ca sarveṣu yathābhāgamavasthitāḥ | bhīṣmamevābhirakṣantu bhavantaḥ sarva eva hi || 1-11||
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಅಯನೇಷುಅರ್ಥ: ಪ್ರವೇಶಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ (ವ್ಯೂಹದ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ) Meaning: at the strategic entry-points (of the battle array) ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು इ (i, "to go") ಇಂದ ಬಂದ ಪದ — ಸಪ್ತಮೀ ಬಹುವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ. From root i ("to go") — locative plural neuter. | ಪ್ರವೇಶಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ (ವ್ಯೂಹದ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ) |
| ಚಅರ್ಥ: ಮತ್ತು Meaning: and ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (indeclinable conjunction, always follows the word it joins). | ಮತ್ತು |
| ಸರ್ವೇಷುಅರ್ಥ: ಎಲ್ಲಾ Meaning: all ವ್ಯಾಕರಣ: ಸರ್ವ (sarva, "all") ಸಪ್ತಮೀ ಬಹುವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ, ಅಯನೇಷು ಪದದ ವಿಶೇಷಣ. sarva ("all") — locative plural neuter, qualifies ಅಯನೇಷು. | ಎಲ್ಲಾ |
| ಯಥಾಭಾಗಂಅರ್ಥ: ನಿಗದಿತ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ Meaning: according to one's assigned position/share ವ್ಯಾಕರಣ: ಯಥಾ (yathā, as) + ಭಾಗ (bhāga, portion/position) — ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸ. yathā ("as") + bhāga ("portion") — avyayībhāva compound, used… | ನಿಗದಿತ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ |
| ಅವಸ್ಥಿತಾಃಅರ್ಥ: ನೆಲೆಸಿರುವವರಾಗಿ Meaning: stationed, positioned ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ + ಧಾತು स्था (sthā, "to stand") ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ — ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಭವಂತಃ ಪದದ ವಿಶೇಷಣ. ava + sthā ("to stand"), past passive participle — nominative plural… | ನೆಲೆಸಿರುವವರಾಗಿ |
| ಭೀಷ್ಮಂಅರ್ಥ: ಭೀಷ್ಮನನ್ನು Meaning: Bhīṣma ವ್ಯಾಕರಣ: ಭೀಷ್ಮಃ ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಅಭಿರಕ್ಷಂತು ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. bhīṣma — accusative singular masculine, object of ಅಭಿರಕ್ಷಂತು. | ಭೀಷ್ಮನನ್ನು |
| ಎವಅರ್ಥ: ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ, ಮಾತ್ರ Meaning: indeed, certainly, only (emphatic particle) ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (indeclinable emphatic particle, always follows the emphasized word). | ಮಾತ್ರ |
| ಅಭಿರಕ್ಷಂತುಅರ್ಥ: ರಕ್ಷಿಸಲಿ Meaning: let them protect ವ್ಯಾಕರಣ: ಅಭಿ + ಧಾತು रक्ष् (rakṣ, "to protect") ಆಜ್ಞಾರ್ಥ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನ. abhi + rakṣ ("to protect") — imperative, 3rd person plural. | ರಕ್ಷಿಸಲಿ |
| ಭವಂತಃಅರ್ಥ: ತಾವೆಲ್ಲರೂ Meaning: you all (respectful plural) ವ್ಯಾಕರಣ: ಭವಾನ್ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. bhavat (honorific pronoun) — nominative plural masculine. | ತಾವೆಲ್ಲರೂ |
| ಸರ್ವೇಅರ್ಥ: ಎಲ್ಲರೂ Meaning: all ವ್ಯಾಕರಣ: ಸರ್ವ (sarva, "all") ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. sarva ("all") — nominative plural masculine. | ಎಲ್ಲರೂ |
| ಹಿಅರ್ಥ: ಏಕೆಂದರೆ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ Meaning: indeed, because, certainly ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (indeclinable emphatic/causal particle). | ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ |
ಅನ್ವಯ (ವಾಕ್ಯ ಮಟ್ಟ)
ಸರ್ವೇಷು ಚ ಅಯನೇಷು ಯಥಾಭಾಗಂ ಅವಸ್ಥಿತಾಃ ಭವಂತಃ ಸರ್ವೇ ಹಿ ಎವ ಭೀಷ್ಮಂ ಎವ ಅಭಿರಕ್ಷಂತು.
ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರವೇಶಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ತಾವೆಲ್ಲರೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಭೀಷ್ಮನನ್ನೇ ರಕ್ಷಿಸಿರಿ.
ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ (ಶ್ಲೋಕ ಮಟ್ಟ)
ವ್ಯೂಹದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರವೇಶಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಿಗದಿತ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಭೀಷ್ಮಪಿತಾಮಹರನ್ನೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿರಿ.
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ದುರ್ಯೋಧನನು ಇಡೀ ಸೇನೆಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡುತ್ತಾನೆ - ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು, ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಾದ ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ವಿಶೇಷ ಗಮನದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು. ಇದು ಶ್ಲೋಕ ೧೦ರಲ್ಲಿನ ಆತಂಕದ ಛಾಯೆಯನ್ನೂ ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸುತ್ತದೆ - ಭೀಷ್ಮನ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಒತ್ತು ನೀಡುವುದು ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಅನಿಸಿರಬಹುದು.
Sloka 11 - Chapter 1 - Arjuna Viṣāda Yoga
अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः । भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥ १-११॥
ayaneṣu ca sarveṣu yathābhāgamavasthitāḥ | bhīṣmamevābhirakṣantu bhavantaḥ sarva eva hi || 1-11||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| ayaneṣu | at the strategic entry-points (of the battle formation) |
| ca | and |
| sarveṣu | all |
| yathābhāgam | according to (one's) assigned position |
| avasthitāḥ | stationed |
| bhīṣmam | Bhīṣma |
| eva | only |
| abhirakṣantu | let them protect |
| bhavantaḥ | you all (respectful) |
| sarve | all |
| hi | indeed |
Anvaya (Phrase Level)
sarveṣu ca ayaneṣu yathābhāgam avasthitāḥ bhavantaḥ sarve hi eva bhīṣmam eva abhirakṣantu.
Let all of you, stationed at all the strategic points according to your assigned positions, indeed protect Bhīṣma alone.
Translation (Sloka Level)
All of you, stationed at your respective assigned positions at every strategic point, should protect Bhīṣma alone.
Commentary
Duryodhana issues an order to the whole army — each should hold their assigned position while paying special attention to protecting the commander-in-chief, Bhīṣma. This reinforces the undertone of anxiety already present in verse 10; he evidently feels Bhīṣma's safety needs particular emphasis.