ಶ್ಲೋಕ ೨೬ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧ - ಅರ್ಜುನವಿಷಾದಯೋಗ
तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितॄनथ पितामहान् । आचार्यान्मातुलान्भ्रातॄन्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा ॥ १-२६॥
tatrāpaśyatsthitānpārthaḥ pitṝnatha pitāmahān | ācāryānmātulānbhrātṝnputrānpautrānsakhīṃstathā || 1-26||
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ತತ್ರಅರ್ಥ: ಅಲ್ಲಿ Meaning: there ವ್ಯಾಕರಣ: ತದ್ (tad, "that") ಇಂದ ಬಂದ ಸ್ಥಳವಾಚಕ ಅವ್ಯಯ. Locative adverb from tad ("that") — "there." | ಅಲ್ಲಿ |
| ಅಪಶ್ಯತ್ಅರ್ಥ: ನೋಡಿದನು Meaning: saw ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು दृश् (dṛś, "to see") ಲಙ್ (ಅನದ್ಯತನಭೂತ) ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನ. Compare ಪಶ್ಯ (imperative, same root). Root dṛś ("to see") — imperfect tense, 3rd person singular. | ನೋಡಿದನು |
| ಸ್ಥಿತಾನ್ಅರ್ಥ: ನಿಂತಿರುವವರನ್ನು Meaning: standing, positioned ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು स्था (sthā, "to stand") ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ — ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಅಪಶ್ಯತ್ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. Compare ಸ್ಥಿತೌ (dual, 1.14). sthā ("to stand"), past passive participle… | ನಿಂತಿರುವವರನ್ನು |
| ಪಾರ್ಥಃಅರ್ಥ: ಪಾರ್ಥನು (ಅರ್ಜುನನು) Meaning: Pārtha (Arjuna), son of Pṛthā ವ್ಯಾಕರಣ: ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Compare ಪಾರ್ಥ (vocative form, 12.7). Nominative singular masculine. | ಪಾರ್ಥನು (ಅರ್ಜುನನು) |
| ಪಿತೄನ್ಅರ್ಥ: ತಂದೆಸಮಾನರನ್ನು Meaning: fathers, father-figures ವ್ಯಾಕರಣ: ಪಿತೃ (pitṛ, "father") ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. pitṛ ("father") — accusative plural masculine. | ತಂದೆಸಮಾನರನ್ನು |
| ಅಥಅರ್ಥ: ಒಂದುವೇಳೆ, ಈಗ Meaning: if, now, then ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (indeclinable, often marking transition or condition). | ಮತ್ತು |
| ಪಿತಾಮಹಾನ್ಅರ್ಥ: ಪಿತಾಮಹಸಮಾನರನ್ನು Meaning: grandfathers/grandfather-figures ವ್ಯಾಕರಣ: ಪಿತಾಮಹಃ ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. pitāmaha ("grandfather") — accusative plural masculine. | ಪಿತಾಮಹಸಮಾನರನ್ನು |
| ಆಚಾರ್ಯಾನ್ಅರ್ಥ: ಗುರುಗಳನ್ನು Meaning: teachers ವ್ಯಾಕರಣ: ಆಚಾರ್ಯ ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. ācārya ("teacher") — accusative plural masculine. | ಗುರುಗಳನ್ನು |
| ಮಾತುಲಾನ್ಅರ್ಥ: ಸೋದರಮಾವಂದಿರನ್ನು Meaning: maternal uncles ವ್ಯಾಕರಣ: ಮಾತೃ (mātṛ, mother) ಇಂದ ಬಂದ ಪದ — ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. From mātṛ ("mother") — accusative plural masculine. | ಸೋದರಮಾವಂದಿರನ್ನು |
| ಭ್ರಾತೄನ್ಅರ್ಥ: ಸಹೋದರರನ್ನು Meaning: brothers ವ್ಯಾಕರಣ: ಭ್ರಾತೃ (bhrātṛ, "brother") ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. bhrātṛ ("brother") — accusative plural masculine. | ಸಹೋದರರನ್ನು |
| ಪುತ್ರಾನ್ಅರ್ಥ: ಪುತ್ರರನ್ನು Meaning: sons ವ್ಯಾಕರಣ: ಪುತ್ರ (putra, "son") ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. putra ("son") — accusative plural masculine. | ಪುತ್ರರನ್ನು |
| ಪೌತ್ರಾನ್ಅರ್ಥ: ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನು Meaning: grandsons ವ್ಯಾಕರಣ: ಪುತ್ರ (putra, son) ಇಂದ ಬಂದ ಪದ — ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Derived from putra ("son") — accusative plural masculine. | ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನು |
| ಸಖೀನ್ಅರ್ಥ: ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು Meaning: friends ವ್ಯಾಕರಣ: सखि (sakhi, "friend") ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. sakhi ("friend") — accusative plural masculine. | ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು |
| ತಥಾಅರ್ಥ: ಹಾಗೆಯೇ Meaning: likewise, in the same way ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ. Indeclinable adverb, "likewise." | ಹಾಗೆಯೇ |
ಅನ್ವಯ (ವಾಕ್ಯ ಮಟ್ಟ)
ಪಾರ್ಥಃ ತತ್ರ ಸ್ಥಿತಾನ್ ಪಿತೄನ್ ಅಥ ಪಿತಾಮಹಾನ್, ಆಚಾರ್ಯಾನ್, ಮಾತುಲಾನ್, ಭ್ರಾತೄನ್, ಪುತ್ರಾನ್, ಪೌತ್ರಾನ್, ತಥಾ ಸಖೀನ್ ಅಪಶ್ಯತ್.
ಪಾರ್ಥನು (ಅರ್ಜುನನು) ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ತಂದೆಸಮಾನರನ್ನು, ಪಿತಾಮಹಸಮಾನರನ್ನು, ಗುರುಗಳನ್ನು, ಸೋದರಮಾವಂದಿರನ್ನು, ಸಹೋದರರನ್ನು, ಪುತ್ರರನ್ನು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ (ಶ್ಲೋಕ ಮಟ್ಟ)
ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ನಿಂತಿರುವ ತಂದೆ ಸಮಾನರನ್ನು, ಪಿತಾಮಹ ಸಮಾನರನ್ನು, ಗುರುಗಳನ್ನು, ಸೋದರಮಾವಂದಿರನ್ನು, ಸಹೋದರರನ್ನು, ಪುತ್ರರನ್ನು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನೂ ಕಂಡನು.
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಇದೊಂದು ಅತ್ಯಂತ ಮಾರ್ಮಿಕ ಶ್ಲೋಕ - ಅರ್ಜುನನು ಎದುರಿಗೆ ನಿಂತ ಶತ್ರುಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನಲ್ಲ, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸಂಬಂಧಿಕರನ್ನೇ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ - ಗುರುಗಳು, ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಂದಿರು, ಸಹೋದರರು, ಮಕ್ಕಳು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು, ಸ್ನೇಹಿತರು. ಇದೇ ಅವನ ಮುಂದಿನ ವಿಷಾದದ ಮೂಲ ಕಾರಣ.
Sloka 26 - Chapter 1 - Arjuna Viṣāda Yoga
तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितॄनथ पितामहान् । आचार्यान्मातुलान्भ्रातॄन्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा ॥ १-२६॥
tatrāpaśyatsthitānpārthaḥ pitṝnatha pitāmahān | ācāryānmātulānbhrātṝnputrānpautrānsakhīṃstathā || 1-26||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| tatra | there |
| apaśyat | saw |
| sthitān | standing |
| pārthaḥ | Pārtha (Arjuna) |
| pitṝn | fathers/father-figures |
| atha | and |
| pitāmahān | grandfathers/grandfather-figures |
| ācāryān | teachers |
| mātulān | maternal uncles |
| bhrātṝn | brothers |
| putrān | sons |
| pautrān | grandsons |
| sakhīn | friends |
| tathā | likewise |
Anvaya (Phrase Level)
pārthaḥ tatra sthitān pitṝn atha pitāmahān, ācāryān, mātulān, bhrātṝn, putrān, pautrān, tathā sakhīn apaśyat.
Pārtha (Arjuna) saw there, standing, father-figures, grandfather-figures, teachers, maternal uncles, brothers, sons, grandsons, and likewise friends.
Translation (Sloka Level)
There Arjuna saw, standing arrayed, fathers and grandfathers, teachers, maternal uncles, brothers, sons, grandsons, and friends.
Commentary
A deeply poignant verse — Arjuna sees not enemies in the opposing army but his own kin: teachers, uncles, brothers, sons, grandsons, and friends. This is the direct cause of the despair that follows.