ಶ್ಲೋಕ ೪೪ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧ - ಅರ್ಜುನವಿಷಾದಯೋಗ
उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन । नरके नियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम ॥ १-४४॥ (नरकेऽनियतं)
utsannakuladharmāṇāṃ manuṣyāṇāṃ janārdana | narake niyataṃ vāso bhavatītyanuśuśruma || 1-44|| (narake'niyataṃ)
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಉತ್ಸನ್ನಕುಲಧರ್ಮಾಣಾಂಅರ್ಥ: ಕುಲಧರ್ಮ ನಾಶವಾದವರ Meaning: of those whose family duties are destroyed ವ್ಯಾಕರಣ: ಉತ್ಸನ್ನ (utsanna, "destroyed," cf. ಉತ್ಸಾದ್ಯಂತೇ) + ಕುಲಧರ್ಮ — ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ, ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. utsanna ("destroyed") + kuladharma —… | ಕುಲಧರ್ಮ ನಾಶವಾದವರ |
| ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂಅರ್ಥ: ಮನುಷ್ಯರ Meaning: of men, of people ವ್ಯಾಕರಣ: मनुष्य (manuṣya, "human being") ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. manuṣya ("human") — genitive plural masculine. | ಮನುಷ್ಯರ |
| ಜನಾರ್ದನಅರ್ಥ: ಎಲೈ ಜನಾರ್ದನ (ಕೃಷ್ಣ) Meaning: O Janārdana, "one who agitates/rouses people" — an epithet of Kṛṣṇa ವ್ಯಾಕರಣ: ಜನ (jana, people) + ಅರ್ದನ (ardana, agitator) — ಸಂಬೋಧನಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. jana ("people") + ardana ("agitator")… | ಎಲೈ ಜನಾರ್ದನ (ಕೃಷ್ಣ) |
| ನರಕೇಅರ್ಥ: ನರಕದಲ್ಲಿ Meaning: in hell ವ್ಯಾಕರಣ: ನರಕ (naraka, "hell") ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. naraka ("hell") — locative singular masculine. | ನರಕದಲ್ಲಿ |
| ನಿಯತಂಅರ್ಥ: ನಿಶ್ಚಿತವಾದ Meaning: certain, fixed ವ್ಯಾಕರಣ: ನಿ + ಧಾತು यम् (yam, "to control") ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ವಾಸಃ ಪದದ ವಿಶೇಷಣ. ni + yam ("to control/fix"), past passive participle — nominative singular masculi… | ನಿಶ್ಚಿತವಾದ |
| ವಾಸಃಅರ್ಥ: ವಾಸ Meaning: dwelling, residence ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು वस् (vas, "to dwell") ಇಂದ ಬಂದ ನಾಮಪದ — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Compare ನಿವಸಿಷ್ಯಸಿ (12.8, same root). From root vas ("to dwell") — nominative singular masculine. | ವಾಸ |
| ಭವತಿಅರ್ಥ: ಆಗುತ್ತದೆ Meaning: becomes, happens ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು भू (bhū, "to be/become") ಪರಸ್ಮೈಪದ ವರ್ತಮಾನ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನ. Compare ಭವಾಮಿ, ಭವ, ಅಭವತ್ (same root). Root bhū ("to be/become") — present tense, parasmaipada, 3rd person… | ಆಗುತ್ತದೆ |
| ಇತಿಅರ್ಥ: ಎಂದು Meaning: thus (marks the end of a quotation) ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (ಉದ್ಧರಣಸೂಚಕ). Indeclinable quotative particle, marking the close of direct speech. | ಎಂದು |
| ಅನುಶುಶ್ರುಮಅರ್ಥ: ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ Meaning: we have heard ವ್ಯಾಕರಣ: ಅನು + ಧಾತು श्रु (śru, "to hear") ಲಿಟ್ (ಪರೋಕ್ಷಭೂತ) ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನ. anu + śru ("to hear") — perfect tense, 1st person plural, "we have heard (by tradition)." | ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ |
ಅನ್ವಯ (ವಾಕ್ಯ ಮಟ್ಟ)
ಹೇ ಜನಾರ್ದನ, ಉತ್ಸನ್ನಕುಲಧರ್ಮಾಣಾಂ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ನರಕೇ ನಿಯತಂ ವಾಸಃ ಭವತಿ ಇತಿ (ವಯಂ) ಅನುಶುಶ್ರುಮ.
ಎಲೈ ಜನಾರ್ದನ, ಕುಲಧರ್ಮಗಳು ನಾಶವಾದ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ನರಕದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ವಾಸ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.
ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ (ಶ್ಲೋಕ ಮಟ್ಟ)
ಎಲೈ ಜನಾರ್ದನ, ಕುಲಧರ್ಮಗಳು ನಾಶವಾದ ಮನುಷ್ಯರು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ನರಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಾವು (ಪೂರ್ವಜರಿಂದ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ) ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಇದು ಕುಲನಾಶದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ವಾದದ ಕೊನೆಯ ಹಂತ (ಶ್ಲೋಕ ೩೮-೪೪) - ಪಿತೃ-ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಕುಲಧರ್ಮ ನಾಶವಾದವರಿಗೆ ನರಕವಾಸ ಖಚಿತ ಎಂದು ಅರ್ಜುನನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ "ನರಕೇ ನಿಯತಂ" ಬದಲಿಗೆ "ನರಕೇ ಅನಿಯತಂ" (ಅನಿಶ್ಚಿತ ಕಾಲ ನರಕವಾಸ) ಎಂಬ ಪಠ್ಯಭೇದವೂ ಇದೆ.
Sloka 44 - Chapter 1 - Arjuna Viṣāda Yoga
उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन । नरके नियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम ॥ १-४४॥ (नरकेऽनियतं)
utsannakuladharmāṇāṃ manuṣyāṇāṃ janārdana | narake niyataṃ vāso bhavatītyanuśuśruma || 1-44|| (narake'niyataṃ)
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| utsannakuladharmāṇām | of those whose family duties are destroyed |
| manuṣyāṇām | of men |
| janārdana | O Janārdana (Kṛṣṇa) |
| narake | in hell |
| niyatam | certain, fixed |
| vāsaḥ | dwelling |
| bhavati | becomes |
| iti | thus |
| anuśuśruma | we have heard |
Anvaya (Phrase Level)
he janārdana, utsannakuladharmāṇām manuṣyāṇām narake niyatam vāsaḥ bhavati iti (vayam) anuśuśruma.
O Janārdana, we have heard that for men whose family duties are destroyed, a certain dwelling in hell results.
Translation (Sloka Level)
O Janārdana, we have heard that men whose family traditions are destroyed dwell certainly in hell.
Commentary
This concludes the argument on the consequences of family destruction (verses 38–44) — citing received tradition, Arjuna emphasizes that a hellish dwelling is certain for those whose family dharma is lost. A textual variant reads "narake aniyatam" ("dwelling in hell for an uncertain/indefinite duration") in place of "narake niyatam."