ಶ್ಲೋಕ ೪೫ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧ - ಅರ್ಜುನವಿಷಾದಯೋಗ
अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् । यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥ १-४५॥
aho bata mahatpāpaṃ kartuṃ vyavasitā vayam | yadrājyasukhalobhena hantuṃ svajanamudyatāḥ || 1-45||
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಅಹೋಅರ್ಥ: ಅಯ್ಯೋ Meaning: alas! oh! (interjection) ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (ವಿಸ್ಮಯ/ಶೋಕಸೂಚಕ ಉದ್ಗಾರ). Indeclinable interjection expressing surprise or grief. | ಅಯ್ಯೋ |
| ಬತಅರ್ಥ: ಅಯ್ಯೋ (ಶೋಚನೀಯ) Meaning: alas (expressing sorrow/regret) ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (ಶೋಕಸೂಚಕ ಉದ್ಗಾರ). Indeclinable interjection expressing sorrow. | ಅಯ್ಯೋ (ಶೋಚನೀಯ) |
| ಮಹತ್ಪಾಪಂಅರ್ಥ: ಮಹಾಪಾಪವನ್ನು Meaning: a great sin ವ್ಯಾಕರಣ: ಮಹತ್ (mahat, great) + ಪಾಪಂ (pāpa, sin) — ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ, ಕರ್ತುಂ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. mahat ("great") + pāpa ("sin") — accusative singular neuter, object of ಕರ್ತುಂ. | ಮಹಾಪಾಪವನ್ನು |
| ಕರ್ತುಂಅರ್ಥ: ಮಾಡಲು Meaning: to do ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು कृ (kṛ, "to do") ತುಮುನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ — infinitive. Root kṛ ("to do") — infinitive, "to do." | ಮಾಡಲು |
| ವ್ಯವಸಿತಾಃಅರ್ಥ: ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದವರು Meaning: resolved, determined ವ್ಯಾಕರಣ: ವಿ + ಅವ + ಧಾತು सो (so, "to finish/determine") ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ — ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ವಯಂ ಪದದ ವಿಶೇಷಣ. vi + ava + so ("to resolve"), past passive participle — nomin… | ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದವರು |
| ವಯಂಅರ್ಥ: ನಾವು Meaning: we ವ್ಯಾಕರಣ: ಸರ್ವನಾಮ ಅಸ್ಮದ್ (asmad, "I") ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ. Pronoun asmad ("I") — nominative plural, "we." | ನಾವು |
| ಯತ್ಅರ್ಥ: ಏಕೆಂದರೆ Meaning: that, since, because ವ್ಯಾಕರಣ: ಸರ್ವನಾಮ ಯದ್ (yad) ಪ್ರಥಮಾ/ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ (ಸಂಬಂಧಾರ್ಥಕ ಅವ್ಯಯವಾಗಿ ಬಳಕೆ). Relative pronoun yad, used here as a conjunction, "since/because." | ಏಕೆಂದರೆ |
| ರಾಜ್ಯಸುಖಲೋಭೇನಅರ್ಥ: ರಾಜ್ಯಸುಖದ ಲೋಭದಿಂದ Meaning: out of greed for royal pleasure ವ್ಯಾಕರಣ: ರಾಜ್ಯ (rājya, kingdom) + ಸುಖ (sukha, pleasure) + ಲೋಭ (lobha, greed) — ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. rājya ("kingdom") + sukha ("pleasure") + lobha ("gree… | ರಾಜ್ಯಸುಖದ ಲೋಭದಿಂದ |
| ಹಂತುಂಅರ್ಥ: ಕೊಲ್ಲಲು Meaning: to kill ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು हन् (han, "to kill") ತುಮುನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ — infinitive. Root han ("to kill") — infinitive, "to kill." | ಕೊಲ್ಲಲು |
| ಸ್ವಜನಂಅರ್ಥ: ಸ್ವಜನರನ್ನು Meaning: one's own kinsmen/people ವ್ಯಾಕರಣ: ಸ್ವ (sva, own) + ಜನ (jana, people) — ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. sva ("own") + jana ("people") — accusative singular masculine, object of ದೃಷ್… | ಸ್ವಜನರನ್ನು |
| ಉದ್ಯತಾಃಅರ್ಥ: ಸಿದ್ಧರಾದವರು Meaning: prepared, ready ವ್ಯಾಕರಣ: ಉತ್ + ಧಾತು यम् (yam, "to raise/prepare") ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ — ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Compare ಉದ್ಯಮ್ಯ (1.20, same root). ut + yam ("to raise/prepare"), past passive participle… | ಸಿದ್ಧರಾದವರು |
ಅನ್ವಯ (ವಾಕ್ಯ ಮಟ್ಟ)
ಅಹೋ ಬತ, ವಯಂ ಮಹತ್ಪಾಪಂ ಕರ್ತುಂ ವ್ಯವಸಿತಾಃ (ಸ್ಮಃ), ಯತ್ ರಾಜ್ಯಸುಖಲೋಭೇನ ಸ್ವಜನಂ ಹಂತುಂ ಉದ್ಯತಾಃ (ಸ್ಮಃ).
ಅಯ್ಯೋ, ನಾವು ಮಹಾಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದೇವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ರಾಜ್ಯಸುಖದ ಲೋಭದಿಂದ ಸ್ವಜನರನ್ನೇ ಕೊಲ್ಲಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದೇವೆ.
ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ (ಶ್ಲೋಕ ಮಟ್ಟ)
ಅಯ್ಯೋ, ರಾಜ್ಯಸುಖದ ಲೋಭದಿಂದ ಸ್ವಜನರನ್ನೇ ಕೊಲ್ಲಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿ, ನಾವು ಮಹಾಪಾಪ ಮಾಡಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದು ಎಷ್ಟು ಶೋಚನೀಯ!
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಅರ್ಜುನನ ಆತ್ಮನಿಂದನೆ ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರುತ್ತದೆ - ತಾನೂ ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳೂ ಕೇವಲ ರಾಜ್ಯಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವಜನಹತ್ಯೆಯೆಂಬ ಮಹಾಪಾಪಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ವಿಷಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. "ಅಹೋ ಬತ" ಎಂಬ ಉದ್ಗಾರ ಅವನ ತೀವ್ರ ಮನೋವೇದನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
Sloka 45 - Chapter 1 - Arjuna Viṣāda Yoga
अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् । यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥ १-४५॥
aho bata mahatpāpaṃ kartuṃ vyavasitā vayam | yadrājyasukhalobhena hantuṃ svajanamudyatāḥ || 1-45||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| aho | alas! oh! |
| bata | alas (expressing sorrow) |
| mahatpāpam | a great sin |
| kartum | to do |
| vyavasitāḥ | resolved, determined |
| vayam | we |
| yat | that, since |
| rājyasukhalobhena | out of greed for royal pleasure |
| hantum | to kill |
| svajanam | one's own kin |
| udyatāḥ | prepared, ready |
Anvaya (Phrase Level)
aho bata, vayam mahatpāpam kartum vyavasitāḥ (smaḥ), yat rājyasukhalobhena svajanam hantum udyatāḥ (smaḥ).
Alas, we are resolved to commit a great sin, since we are ready to kill our own kin out of greed for royal happiness.
Translation (Sloka Level)
Alas! We have resolved to commit a great sin, ready as we are to kill our own kin out of greed for royal pleasures.
Commentary
Arjuna's self-reproach peaks here — he laments that he and his kin are prepared to commit the great sin of killing their own relatives merely for the sake of royal pleasure. The exclamation "aho bata" conveys his profound anguish.