ಶ್ಲೋಕ ೧೫ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧ - ಅರ್ಜುನವಿಷಾದಯೋಗ
पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनञ्जयः । पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥ १-१५॥
pāñcajanyaṃ hṛṣīkeśo devadattaṃ dhanañjayaḥ | pauṇḍraṃ dadhmau mahāśaṅkhaṃ bhīmakarmā vṛkodaraḥ || 1-15||
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಪಾಂಚಜನ್ಯಂಅರ್ಥ: ಪಾಂಚಜನ್ಯವನ್ನು (ಕೃಷ್ಣನ ಶಂಖ) Meaning: Pāñcajanya, the name of Kṛṣṇa's conch ವ್ಯಾಕರಣ: ಪಂಚಜನ (ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ, ಈ ಶಂಖ ಅವನ ಮೂಳೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತೆಂಬ ಪುರಾಣ ಕಥೆ) ಇಂದ ಬಂದ ಪದ — ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Named after the demon Pañ… | ಪಾಂಚಜನ್ಯವನ್ನು (ಕೃಷ್ಣನ ಶಂಖ) |
| ಹೃಷೀಕೇಶಃಅರ್ಥ: ಹೃಷೀಕೇಶನು (ಕೃಷ್ಣನು) Meaning: Hṛṣīkeśa, "lord of the senses" — an epithet of Kṛṣṇa ವ್ಯಾಕರಣ: ಹೃಷೀಕ (hṛṣīka, sense organ) + ಈಶ (īśa, lord) — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. hṛṣīka ("sense organ") + īśa ("lord") — nominative si… | ಹೃಷೀಕೇಶನು (ಕೃಷ್ಣನು) |
| ದೇವದತ್ತಂಅರ್ಥ: ದೇವದತ್ತವನ್ನು (ಅರ್ಜುನನ ಶಂಖ) Meaning: Devadatta, the name of Arjuna's conch (a gift from the gods) ವ್ಯಾಕರಣ: ದೇವ (deva, god) + ದತ್ತ (datta, given) — ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. deva ("god") + datta ("given") — accusative… | ದೇವದತ್ತವನ್ನು (ಅರ್ಜುನನ ಶಂಖ) |
| ಧನಂಜಯಃಅರ್ಥ: ಧನಂಜಯನು (ಅರ್ಜುನನು) Meaning: Dhanañjaya, "conqueror of wealth" — an epithet of Arjuna ವ್ಯಾಕರಣ: ಧನ (dhana, wealth) + ಜಯ (jaya, conqueror) — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Compare ಧನಂಜಯ (vocative form, 12.9). dhana ("wealth")… | ಧನಂಜಯನು (ಅರ್ಜುನನು) |
| ಪೌಂಡ್ರಂಅರ್ಥ: ಪೌಂಡ್ರವನ್ನು (ಭೀಮನ ಶಂಖ) Meaning: Pauṇḍra, the name of Bhīma's conch ವ್ಯಾಕರಣ: ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಶಂಖನಾಮ. Accusative singular masculine, proper name of a conch. | ಪೌಂಡ್ರವನ್ನು (ಭೀಮನ ಶಂಖ) |
| ದಧ್ಮೌಅರ್ಥ: ಊದಿದನು Meaning: blew ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು ध्मा (dhmā, "to blow") ಪರಸ್ಮೈಪದ ಲಿಟ್ (ಪರೋಕ್ಷಭೂತ) ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನ. Root dhmā ("to blow") — perfect tense, parasmaipada, 3rd person singular. | ಊದಿದನು |
| ಮಹಾಶಂಖಂಅರ್ಥ: ಮಹಾಶಂಖವನ್ನು Meaning: the great conch ವ್ಯಾಕರಣ: ಮಹಾ (mahā, great) + ಶಂಖಂ — ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಪೌಂಡ್ರಂ ಪದದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ. mahā ("great") + śaṅkha ("conch") — accusative singular masculine, in apposition to ಪೌಂಡ್ರಂ. | ಮಹಾಶಂಖವನ್ನು |
| ಭೀಮಕರ್ಮಾಅರ್ಥ: ಭಯಂಕರ ಕೃತ್ಯಗಳುಳ್ಳವನು Meaning: one of terrible/fearsome deeds ವ್ಯಾಕರಣ: ಭೀಮ (bhīma, terrible) + ಕರ್ಮ (karma, deed) — ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ, ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ವೃಕೋದರಃ ಪದದ ವಿಶೇಷಣ. bhīma ("terrible") + karma ("deed") — ba… | ಭಯಂಕರ ಕೃತ್ಯಗಳುಳ್ಳವನು |
| ವೃಕೋದರಃಅರ್ಥ: ವೃಕೋದರನು (ಭೀಮನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು) Meaning: Vṛkodara, "wolf-bellied" — an epithet of Bhīma (known for his voracious appetite) ವ್ಯಾಕರಣ: ವೃಕ (vṛka, wolf) + ಉದರ (udara, belly) — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. vṛka ("wolf") + udar… | ವೃಕೋದರನು (ಭೀಮನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು) |
ಅನ್ವಯ (ವಾಕ್ಯ ಮಟ್ಟ)
ಹೃಷೀಕೇಶಃ ಪಾಂಚಜನ್ಯಂ (ದಧ್ಮೌ), ಧನಂಜಯಃ ದೇವದತ್ತಂ (ದಧ್ಮೌ), ಭೀಮಕರ್ಮಾ ವೃಕೋದರಃ ಮಹಾಶಂಖಂ ಪೌಂಡ್ರಂ ದಧ್ಮೌ.
ಹೃಷೀಕೇಶನು (ಕೃಷ್ಣ) ಪಾಂಚಜನ್ಯವನ್ನು, ಧನಂಜಯನು (ಅರ್ಜುನ) ದೇವದತ್ತವನ್ನು, ಭಯಂಕರ ಕೃತ್ಯಗಳುಳ್ಳ ವೃಕೋದರನು (ಭೀಮ) ಪೌಂಡ್ರವೆಂಬ ಮಹಾಶಂಖವನ್ನು ಊದಿದನು.
ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ (ಶ್ಲೋಕ ಮಟ್ಟ)
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಪಾಂಚಜನ್ಯ ಶಂಖವನ್ನೂ, ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ದೇವದತ್ತ ಶಂಖವನ್ನೂ, ಭಯಂಕರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಭೀಮನು ತನ್ನ ಪೌಂಡ್ರ ಎಂಬ ಮಹಾಶಂಖವನ್ನೂ ಮೊಳಗಿಸಿದರು.
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಇಲ್ಲಿಂದ ಪಾಂಡವ ಪ್ರಮುಖರ ಶಂಖಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ (ಶ್ಲೋಕ ೧೫-೧೮). ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಂಖಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಹೆಸರಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ - ಇದು ಆ ಕಾಲದ ಯೋಧರ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಗೌರವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
Sloka 15 - Chapter 1 - Arjuna Viṣāda Yoga
पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनञ्जयः । पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥ १-१५॥
pāñcajanyaṃ hṛṣīkeśo devadattaṃ dhanañjayaḥ | pauṇḍraṃ dadhmau mahāśaṅkhaṃ bhīmakarmā vṛkodaraḥ || 1-15||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| pāñcajanyam | Pāñcajanya (Kṛṣṇa's conch) |
| hṛṣīkeśaḥ | Hṛṣīkeśa (Kṛṣṇa, "lord of the senses") |
| devadattam | Devadatta (Arjuna's conch) |
| dhanañjayaḥ | Dhanañjaya (Arjuna) |
| pauṇḍram | Pauṇḍra (Bhīma's conch) |
| dadhmau | blew |
| mahāśaṅkham | the great conch |
| bhīmakarmā | of terrible/fearsome deeds |
| vṛkodaraḥ | Vṛkodara ("wolf-bellied," an epithet of Bhīma) |
Anvaya (Phrase Level)
hṛṣīkeśaḥ pāñcajanyam (dadhmau), dhanañjayaḥ devadattam (dadhmau), bhīmakarmā vṛkodaraḥ mahāśaṅkham pauṇḍram dadhmau.
Hṛṣīkeśa (Kṛṣṇa) blew Pāñcajanya, Dhanañjaya (Arjuna) blew Devadatta, and Vṛkodara (Bhīma) of terrible deeds blew the great conch Pauṇḍra.
Translation (Sloka Level)
Kṛṣṇa (Hṛṣīkeśa) blew his conch Pāñcajanya, Arjuna (Dhanañjaya) blew Devadatta, and Bhīma (Vṛkodara) of terrible deeds blew the great conch Pauṇḍra.
Commentary
The names of the Pāṇḍava heroes' individual conches are given one by one here (verses 15–18). That each conch has its own name reflects the reverence given to weapons in that era.