ಶ್ಲೋಕ ೧೮ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧ - ಅರ್ಜುನವಿಷಾದಯೋಗ
द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते । सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक् ॥ १-१८॥
drupado draupadeyāśca sarvaśaḥ pṛthivīpate | saubhadraśca mahābāhuḥ śaṅkhāndadhmuḥ pṛthakpṛthak || 1-18||
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ದ್ರುಪದಃಅರ್ಥ: ದ್ರುಪದನು Meaning: Drupada (king of Pāñcāla, father of Draupadī and Dhṛṣṭadyumna) ವ್ಯಾಕರಣ: ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ವ್ಯಕ್ತಿನಾಮ. Compare ದ್ರುಪದಪುತ್ರೇಣ (1.3). Nominative singular masculine, proper name. | ದ್ರುಪದನು |
| ದ್ರೌಪದೇಯಾಃಅರ್ಥ: ದ್ರೌಪದಿಯ ಮಕ್ಕಳು Meaning: the sons of Draupadī ವ್ಯಾಕರಣ: ದ್ರೌಪದೀ (draupadī) ಇಂದ ಬಂದ ಪದ — ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Patronymic of Draupadī — nominative plural masculine. | ದ್ರೌಪದಿಯ ಮಕ್ಕಳು |
| ಚಅರ್ಥ: ಮತ್ತು Meaning: and ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (indeclinable conjunction, always follows the word it joins). | ಮತ್ತು |
| ಸರ್ವಶಃಅರ್ಥ: ಎಲ್ಲರೂ (ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ) Meaning: all, in every respect ವ್ಯಾಕರಣ: ಸರ್ವ (sarva, "all") ಇಂದ ಬಂದ ಅವ್ಯಯ. Adverbial indeclinable from sarva ("all"). | ಎಲ್ಲರೂ |
| ಪೃಥಿವೀಪತೇಅರ್ಥ: ಎಲೈ ಭೂಪತಿಯೇ (ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನೇ) Meaning: O lord of the earth (addressing Dhṛtarāṣṭra) ವ್ಯಾಕರಣ: ಪೃಥಿವೀ (pṛthivī, earth) + ಪತಿ (pati, lord) — ಸಂಬೋಧನಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. pṛthivī ("earth") + pati ("lord") — vocative singular m… | ಎಲೈ ಭೂಪತಿಯೇ (ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನೇ) |
| ಸೌಭದ್ರಃಅರ್ಥ: ಸುಭದ್ರೆಯ ಮಗ (ಅಭಿಮನ್ಯು) Meaning: the son of Subhadrā (Abhimanyu) ವ್ಯಾಕರಣ: ಸುಭದ್ರಾ (subhadrā, ಅರ್ಜುನನ ಪತ್ನಿ) ಇಂದ ಬಂದ ಪದ — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Patronymic of Subhadrā (Arjuna's wife) — nominative singular masculine,… | ಸುಭದ್ರೆಯ ಮಗ (ಅಭಿಮನ್ಯು) |
| ಮಹಾಬಾಹುಃಅರ್ಥ: ಮಹಾಬಾಹುವು Meaning: mighty-armed ವ್ಯಾಕರಣ: ಮಹಾ (mahā, great) + ಬಾಹು (bāhu, arm) — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಸೌಭದ್ರಃ ಪದದ ವಿಶೇಷಣ. mahā ("great") + bāhu ("arm") — nominative singular masculine, qualifies ಸೌಭದ್ರಃ. | ಮಹಾಬಾಹುವು |
| ಶಂಖಾನ್ಅರ್ಥ: ಶಂಖಗಳನ್ನು Meaning: conches ವ್ಯಾಕರಣ: ಶಂಖಂ ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ದಧ್ಮುಃ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. śaṅkha ("conch") — accusative plural masculine, object of ದಧ್ಮುಃ. | ಶಂಖಗಳನ್ನು |
| ದಧ್ಮುಃಅರ್ಥ: ಎಲ್ಲರೂ ಊದಿದರು Meaning: they (all) blew ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು ध्मा (dhmā, "to blow") ಲಿಟ್ (ಪರೋಕ್ಷಭೂತ) ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನ. Compare ದಧ್ಮೌ (singular), ಪ್ರದಧ್ಮತುಃ (dual). Root dhmā ("to blow") — perfect tense, 3rd person plural. | ಎಲ್ಲರೂ ಊದಿದರು |
| ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ಅರ್ಥ: ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ Meaning: separately, each one individually ವ್ಯಾಕರಣ: ಪೃಥಕ್ (pṛthak, "separately") ದ್ವಿರುಕ್ತಿ (ದ್ವಿಗುಣಿತ ಪ್ರಯೋಗ) — ಅವ್ಯಯ. Reduplication of pṛthak ("separately") — indeclinable, "each one separately." | ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ |
ಅನ್ವಯ (ವಾಕ್ಯ ಮಟ್ಟ)
ಹೇ ಪೃಥಿವೀಪತೇ, ದ್ರುಪದಃ, ದ್ರೌಪದೇಯಾಃ ಚ, ಮಹಾಬಾಹುಃ ಸೌಭದ್ರಃ ಚ, ಸರ್ವಶಃ ಶಂಖಾನ್ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ ದಧ್ಮುಃ.
ಎಲೈ ಭೂಪತಿಯೇ, ದ್ರುಪದನೂ, ದ್ರೌಪದಿಯ ಮಕ್ಕಳೂ, ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ಸುಭದ್ರೆಯ ಮಗನೂ (ಅಭಿಮನ್ಯು) - ಎಲ್ಲರೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಶಂಖಗಳನ್ನು ಊದಿದರು.
ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ (ಶ್ಲೋಕ ಮಟ್ಟ)
ಎಲೈ ಭೂಪತಿಯೇ (ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ), ದ್ರುಪದನೂ, ದ್ರೌಪದಿಯ ಐವರು ಮಕ್ಕಳೂ, ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ಅಭಿಮನ್ಯುವೂ - ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಶಂಖಗಳನ್ನು ಊದಿದರು.
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಸಂಜಯನು ಇಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾ (ಪೃಥಿವೀಪತೇ) ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯ ಶಂಖನಾದದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಧರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಶಂಖಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಊದಿದರೆಂಬುದನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Sloka 18 - Chapter 1 - Arjuna Viṣāda Yoga
द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते । सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक् ॥ १-१८॥
drupado draupadeyāśca sarvaśaḥ pṛthivīpate | saubhadraśca mahābāhuḥ śaṅkhāndadhmuḥ pṛthakpṛthak || 1-18||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| drupadaḥ | Drupada |
| draupadeyāḥ | the sons of Draupadī |
| ca | and |
| sarvaśaḥ | all, in every respect |
| pṛthivīpate | O lord of the earth (Dhṛtarāṣṭra) |
| saubhadraḥ | the son of Subhadrā (Abhimanyu) |
| mahābāhuḥ | mighty-armed |
| śaṅkhān | conches |
| dadhmuḥ | they all blew |
| pṛthakpṛthak | separately, each one |
Anvaya (Phrase Level)
he pṛthivīpate, drupadaḥ, draupadeyāḥ ca, mahābāhuḥ saubhadraḥ ca, sarvaśaḥ śaṅkhān pṛthakpṛthak dadhmuḥ.
O lord of the earth, Drupada, the sons of Draupadī, and the mighty-armed son of Subhadrā — all of them blew their conches separately.
Translation (Sloka Level)
O lord of the earth, Drupada, the sons of Draupadī, and the mighty-armed son of Subhadrā (Abhimanyu) — all of them blew their conches, each one separately.
Commentary
Sañjaya directly addresses Dhṛtarāṣṭra here (pṛthivīpate) as he concludes the description of the Pāṇḍava side's conch-blowing, emphasizing that every major warrior sounded his own conch individually.