ಶ್ಲೋಕ ೧೮ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧೨ - ಭಕ್ತಿ ಯೋಗ
समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः । शीतोष्णसुखदुःखेषु समः सङ्गविवर्जितः ॥ १२-१८॥
samaḥ śatrau ca mitre ca tathā mānāpamānayoḥ | śītoṣṇasukhaduḥkheṣu samaḥ saṅgavivarjitaḥ || 12-18||
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಸಮಃಅರ್ಥ: ಸಮಾನನಾದ Meaning: equal, even-minded ವ್ಯಾಕರಣ: सम (sama, "equal") — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. sama ("equal") — nominative singular masculine. | ಸಮಾನನಾದ |
| ಶತ್ರೌಅರ್ಥ: ಶತ್ರುವಿನಲ್ಲಿ Meaning: toward an enemy ವ್ಯಾಕರಣ: शत्रु (śatru, "enemy") ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. śatru ("enemy") — locative singular masculine. | ಶತ್ರುವಿನಲ್ಲಿ |
| ಚಅರ್ಥ: ಮತ್ತು Meaning: and ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (indeclinable conjunction, always follows the word it joins). | ಮತ್ತು |
| ಮಿತ್ರೇಅರ್ಥ: ಮಿತ್ರನಲ್ಲಿ Meaning: toward a friend ವ್ಯಾಕರಣ: ಮಿತ್ರ (mitra, "friend") ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ. Compare ಮೈತ್ರಃ (12.13, derived adjective). mitra ("friend") — locative singular neuter. | ಮಿತ್ರನಲ್ಲಿ |
| ತಥಾಅರ್ಥ: ಹಾಗೆಯೇ Meaning: likewise, in the same way ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ. Indeclinable adverb, "likewise." | ಹಾಗೆಯೇ |
| ಮಾನಾಪಮಾನಯೋಃಅರ್ಥ: ಮಾನ-ಅಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ Meaning: in honor and dishonor ವ್ಯಾಕರಣ: ಮಾನ (māna, honor) + ಅಪಮಾನ (apamāna, dishonor) — ಸಪ್ತಮೀ ದ್ವಿವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. māna ("honor") + apamāna ("dishonor") — locative dual masculine. | ಮಾನ-ಅಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ |
| ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖೇಷುಅರ್ಥ: ಚಳಿ-ಬಿಸಿಲು-ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ Meaning: in cold, heat, pleasure, and pain ವ್ಯಾಕರಣ: ಶೀತ (śīta, cold) + ಉಷ್ಣ (uṣṇa, heat) + ಸುಖ (sukha, pleasure) + ದುಃಖ (duḥkha, pain) — ಸಪ್ತಮೀ ಬಹುವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ. śīta ("cold") + uṣṇa ("he… | ಚಳಿ-ಬಿಸಿಲು-ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ |
| ಸಂಗವಿವರ್ಜಿತಃಅರ್ಥ: ಆಸಕ್ತಿರಹಿತನಾದ Meaning: free from attachment ವ್ಯಾಕರಣ: ಸಂಗ (saṅga, attachment) + ವಿವರ್ಜಿತ (vivarjita, devoid of) — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. saṅga ("attachment") + vivarjita ("devoid of") — nominative singular masculine… | ಆಸಕ್ತಿರಹಿತನಾದ |
ಅನ್ವಯ (ವಾಕ್ಯ ಮಟ್ಟ)
(ಯಃ) ಶತ್ರೌ ಚ ಮಿತ್ರೇ ಚ ಸಮಃ, ತಥಾ ಮಾನಾಪಮಾನಯೋಃ (ಸಮಃ), ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖೇಷು ಸಮಃ, ಸಂಗವಿವರ್ಜಿತಃ (ಚ ಅಸ್ತಿ)...
ಶತ್ರುವಿನಲ್ಲಿಯೂ ಮಿತ್ರನಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾನನಾದ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾನ-ಅಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಚಳಿ-ಬಿಸಿಲು-ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನನಾದ, ಆಸಕ್ತಿರಹಿತನಾದ (ಯಾರೋ)... (ಮುಂದುವರಿಕೆ ಶ್ಲೋಕ ೧೯ರಲ್ಲಿ)
ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ (ಶ್ಲೋಕ ಮಟ್ಟ)
ಶತ್ರುವಿನಲ್ಲಿಯೂ ಮಿತ್ರನಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾನಭಾವವುಳ್ಳವನು, ಮಾನ-ಅಪಮಾನ, ಚಳಿ-ಬಿಸಿಲು, ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಚಿತ್ತನೂ, ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತನೂ ಆದವನ ಬಗ್ಗೆ (ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ).
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಭಕ್ತನ ಗುಣಗಳ ಕೊನೆಯ ಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ - ದ್ವಂದ್ವಗಳ (ಶತ್ರು-ಮಿತ್ರ, ಮಾನ-ಅಪಮಾನ, ಚಳಿ-ಬಿಸಿಲು, ಸುಖ-ದುಃಖ) ನಡುವೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮಚಿತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿರಾಹಿತ್ಯ.
Sloka 18 - Chapter 12 - Bhakti Yoga
समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः । शीतोष्णसुखदुःखेषु समः सङ्गविवर्जितः ॥ १२-१८॥
samaḥ śatrau ca mitre ca tathā mānāpamānayoḥ | śītoṣṇasukhaduḥkheṣu samaḥ saṅgavivarjitaḥ || 12-18||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| samaḥ | equal, even-minded |
| śatrau | toward an enemy |
| ca | and |
| mitre | toward a friend |
| tathā | likewise |
| mānāpamānayoḥ | in honor and dishonor |
| śītoṣṇasukhaduḥkheṣu | in cold, heat, pleasure, and pain |
| saṅgavivarjitaḥ | free from attachment |
Anvaya (Phrase Level)
(yaḥ) śatrau ca mitre ca samaḥ, tathā mānāpamānayoḥ (samaḥ), śītoṣṇasukhaduḥkheṣu samaḥ, saṅgavivarjitaḥ (ca asti)...
He who is even-minded toward both enemy and friend, likewise in honor and dishonor, even-minded in cold, heat, pleasure, and pain, and free from attachment... (continues in verse 19)
Translation (Sloka Level)
One who is equal toward enemy and friend alike, and likewise in honor and dishonor, in cold and heat, in pleasure and pain, and who is free from attachment — (such a person is described further in the next verse).
Commentary
The final list of the devotee's qualities begins here — complete equanimity amid life's opposites (enemy/friend, honor/dishonor, cold/heat, pleasure/pain) combined with total non-attachment.