Chapter 12: भक्तियोगः
अथ द्वादशोऽध्यायः । भक्तियोगः
अर्जुन उवाच ।
arjuna uvāca |
एवं सततयुक्ता ये भक्तास्त्वां पर्युपासते ।
evaṃ satatayuktā ye bhaktāstvāṃ paryupāsate |
ये चाप्यक्षरमव्यक्तं तेषां के योगवित्तमाः ॥ १२-१॥
ye cāpyakṣaramavyaktaṃ teṣāṃ ke yogavittamāḥ || 12-1||
श्रीभगवानुवाच ।
śrībhagavānuvāca |
मय्यावेश्य मनो ये मां नित्ययुक्ता उपासते ।
mayyāveśya mano ye māṃ nityayuktā upāsate |
श्रद्धया परयोपेताः ते मे युक्ततमा मताः ॥ १२-२॥
śraddhayā parayopetāḥ te me yuktatamā matāḥ || 12-2||
ये त्वक्षरमनिर्देश्यमव्यक्तं पर्युपासते ।
ye tvakṣaramanirdeśyamavyaktaṃ paryupāsate |
सर्वत्रगमचिन्त्यञ्च कूटस्थमचलन्ध्रुवम् ॥ १२-३॥
sarvatragamacintyañca kūṭasthamacalandhruvam || 12-3||
सन्नियम्येन्द्रियग्रामं सर्वत्र समबुद्धयः ।
sanniyamyendriyagrāmaṃ sarvatra samabuddhayaḥ |
ते प्राप्नुवन्ति मामेव सर्वभूतहिते रताः ॥ १२-४॥
te prāpnuvanti māmeva sarvabhūtahite ratāḥ || 12-4||
क्लेशोऽधिकतरस्तेषामव्यक्तासक्तचेतसाम् ।
kleśo'dhikatarasteṣāmavyaktāsaktacetasām |
अव्यक्ता हि गतिर्दुःखं देहवद्भिरवाप्यते ॥ १२-५॥
avyaktā hi gatirduḥkhaṃ dehavadbhiravāpyate || 12-5||
ये तु सर्वाणि कर्माणि मयि संन्यस्य मत्पराः ।
ye tu sarvāṇi karmāṇi mayi saṃnyasya matparāḥ |
अनन्येनैव योगेन मां ध्यायन्त उपासते ॥ १२-६॥
ananyenaiva yogena māṃ dhyāyanta upāsate || 12-6||
तेषामहं समुद्धर्ता मृत्युसंसारसागरात् ।
teṣāmahaṃ samuddhartā mṛtyusaṃsārasāgarāt |
भवामि नचिरात्पार्थ मय्यावेशितचेतसाम् ॥ १२-७॥
bhavāmi nacirātpārtha mayyāveśitacetasām || 12-7||
मय्येव मन आधत्स्व मयि बुद्धिं निवेशय ।
mayyeva mana ādhatsva mayi buddhiṃ niveśaya |
निवसिष्यसि मय्येव अत ऊर्ध्वं न संशयः ॥ १२-८॥
nivasiṣyasi mayyeva ata ūrdhvaṃ na saṃśayaḥ || 12-8||
अथ चित्तं समाधातुं न शक्नोषि मयि स्थिरम् ।
atha cittaṃ samādhātuṃ na śaknoṣi mayi sthiram |
अभ्यासयोगेन ततो मामिच्छाप्तुं धनञ्जय ॥ १२-९॥
abhyāsayogena tato māmicchāptuṃ dhanañjaya || 12-9||
अभ्यासेऽप्यसमर्थोऽसि मत्कर्मपरमो भव ।
abhyāse'pyasamartho'si matkarmaparamo bhava |
मदर्थमपि कर्माणि कुर्वन्सिद्धिमवाप्स्यसि ॥ १२-१०॥
madarthamapi karmāṇi kurvansiddhimavāpsyasi || 12-10||
अथैतदप्यशक्तोऽसि कर्तुं मद्योगमाश्रितः ।
athaitadapyaśakto'si kartuṃ madyogamāśritaḥ |
सर्वकर्मफलत्यागं ततः कुरु यतात्मवान् ॥ १२-११॥
sarvakarmaphalatyāgaṃ tataḥ kuru yatātmavān || 12-11||
श्रेयो हि ज्ञानमभ्यासाज्ज्ञानाद्ध्यानं विशिष्यते ।
śreyo hi jñānamabhyāsājjñānāddhyānaṃ viśiṣyate |
ध्यानात्कर्मफलत्यागस्त्यागाच्छान्तिरनन्तरम् ॥ १२-१२॥
dhyānātkarmaphalatyāgastyāgācchāntiranantaram || 12-12||
अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च ।
adveṣṭā sarvabhūtānāṃ maitraḥ karuṇa eva ca |
निर्ममो निरहङ्कारः समदुःखसुखः क्षमी ॥ १२-१३॥
nirmamo nirahaṅkāraḥ samaduḥkhasukhaḥ kṣamī || 12-13||
सन्तुष्टः सततं योगी यतात्मा दृढनिश्चयः ।
santuṣṭaḥ satataṃ yogī yatātmā dṛḍhaniścayaḥ |
मय्यर्पितमनोबुद्धिर्यो मद्भक्तः स मे प्रियः ॥ १२-१४॥
mayyarpitamanobuddhiryo madbhaktaḥ sa me priyaḥ || 12-14||
यस्मान्नोद्विजते लोको लोकान्नोद्विजते च यः ।
yasmānnodvijate loko lokānnodvijate ca yaḥ |
हर्षामर्षभयोद्वेगैर्मुक्तो यः स च मे प्रियः ॥ १२-१५॥
harṣāmarṣabhayodvegairmukto yaḥ sa ca me priyaḥ || 12-15||
अनपेक्षः शुचिर्दक्ष उदासीनो गतव्यथः ।
anapekṣaḥ śucirdakṣa udāsīno gatavyathaḥ |
सर्वारम्भपरित्यागी यो मद्भक्तः स मे प्रियः ॥ १२-१६॥
sarvārambhaparityāgī yo madbhaktaḥ sa me priyaḥ || 12-16||
यो न हृष्यति न द्वेष्टि न शोचति न काङ्क्षति ।
yo na hṛṣyati na dveṣṭi na śocati na kāṅkṣati |
शुभाशुभपरित्यागी भक्तिमान्यः स मे प्रियः ॥ १२-१७॥
śubhāśubhaparityāgī bhaktimānyaḥ sa me priyaḥ || 12-17||
समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः ।
samaḥ śatrau ca mitre ca tathā mānāpamānayoḥ |
शीतोष्णसुखदुःखेषु समः सङ्गविवर्जितः ॥ १२-१८॥
śītoṣṇasukhaduḥkheṣu samaḥ saṅgavivarjitaḥ || 12-18||
तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी सन्तुष्टो येन केनचित् ।
tulyanindāstutirmaunī santuṣṭo yena kenacit |
अनिकेतः स्थिरमतिर्भक्तिमान्मे प्रियो नरः ॥ १२-१९॥
aniketaḥ sthiramatirbhaktimānme priyo naraḥ || 12-19||
ये तु धर्म्यामृतमिदं यथोक्तं पर्युपासते ।
ye tu dharmyāmṛtamidaṃ yathoktaṃ paryupāsate |
श्रद्दधाना मत्परमा भक्तास्तेऽतीव मे प्रियाः ॥ १२-२०॥
śraddadhānā matparamā bhaktāste'tīva me priyāḥ || 12-20||
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु
oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu
ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे
brahmavidyāyāṃ yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde
भक्तियोगो नाम द्वादशोऽध्यायः ॥ १२॥
bhaktiyogo nāma dvādaśo'dhyāyaḥ || 12||