ಶ್ಲೋಕ ೫ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧೨ - ಭಕ್ತಿ ಯೋಗ
क्लेशोऽधिकतरस्तेषामव्यक्तासक्तचेतसाम् । अव्यक्ता हि गतिर्दुःखं देहवद्भिरवाप्यते ॥ १२-५॥
kleśo'dhikatarasteṣāmavyaktāsaktacetasām | avyaktā hi gatirduḥkhaṃ dehavadbhiravāpyate || 12-5||
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಕ್ಲೇಶಃಅರ್ಥ: ಕ್ಲೇಶ, ಕಷ್ಟ Meaning: trouble, affliction, hardship ವ್ಯಾಕರಣ: क्लिश् (kliś, "to suffer/trouble") ಇಂದ ಬಂದ ನಾಮಪದ — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. From root kliś ("to trouble/afflict") — nominative singular masculine. | ಕ್ಲೇಶ (ಕಷ್ಟ) |
| ಅಧಿಕತರಃಅರ್ಥ: ಹೆಚ್ಚಿನದು Meaning: comparatively greater ವ್ಯಾಕರಣ: ಅಧಿಕ (adhika, "more") + ತರ (ಉತ್ಕರ್ಷಸೂಚಕ ಪ್ರತ್ಯಯ, comparative suffix) — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಕ್ಲೇಶಃ ಪದದ ವಿಶೇಷಣ. adhika ("more") + -tara (comparative suffix) — nomi… | ಹೆಚ್ಚಿನದು |
| ತೇಷಾಂಅರ್ಥ: ಅವರಲ್ಲಿ, ಅವರ Meaning: of them, among them ವ್ಯಾಕರಣ: ಸರ್ವನಾಮ ತದ್ (tad, "that") ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Pronoun tad ("that/he"), genitive plural masculine. | ಅವರ |
| ಅವ್ಯಕ್ತಾಸಕ್ತಚೇತಸಾಂಅರ್ಥ: ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರ Meaning: of those whose minds are attached to the unmanifest ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಕ್ತಂ (unmanifest) + ಆಸಕ್ತ (āsakta, attached) + ಚೇತಸ್ (cetas, mind) — ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನ, ಕ್ಲೇಶಃ ಎಂಬ ಪದದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ… | ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರ |
| ಅವ್ಯಕ್ತಾಅರ್ಥ: ಅವ್ಯಕ್ತ ಮಾರ್ಗ (ಗತಿ) Meaning: the unmanifest (path/goal) ವ್ಯಾಕರಣ: ಅ (ನಞ್) + व्यक्त (vyakta, "manifest") — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ, ಗತಿಃ ಪದದ ವಿಶೇಷಣ. a- (not) + vyakta ("manifest") — nominative singular feminine, qual… | ಅವ್ಯಕ್ತ ಮಾರ್ಗ |
| ಹಿಅರ್ಥ: ಏಕೆಂದರೆ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ Meaning: indeed, because, certainly ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (indeclinable emphatic/causal particle). | ಏಕೆಂದರೆ |
| ಗತಿಃಅರ್ಥ: ಗತಿ (ಮಾರ್ಗ, ಗುರಿ) Meaning: goal, path, destination ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು गम् (gam, "to go") ಇಂದ ಬಂದ ನಾಮಪದ — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ. From root gam ("to go") — nominative singular feminine. | ಗತಿ (ಮಾರ್ಗ, ಗುರಿ) |
| ದುಃಖಂಅರ್ಥ: ಕಷ್ಟದಿಂದ (ದುಃಖಪೂರ್ವಕವಾಗಿ) Meaning: with difficulty, painfully ವ್ಯಾಕರಣ: दुःख (duḥkha, "sorrow/difficulty") ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ (ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಣವಾಗಿ ಬಳಕೆ). duḥkha ("sorrow, difficulty") — accusative singular neute… | ಕಷ್ಟದಿಂದ |
| ದೇಹವದ್ಭಿಃಅರ್ಥ: ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಂದ Meaning: by embodied beings ವ್ಯಾಕರಣ: ದೇಹ (deha, body) + ವತ್ (vat, ಹೊಂದಿರುವ, possessive suffix) — ತೃತೀಯಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. deha ("body") + -vat (possessive suffix) — instrumental plural masculine, "by th… | ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಂದ |
| ಅವಾಪ್ಯತೇಅರ್ಥ: ಹೊಂದಲ್ಪಡುತ್ತದೆ Meaning: is attained, is obtained ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ + ಧಾತು आप् (āp, "to obtain") ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗ ವರ್ತಮಾನ — ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನ. ava + āp ("to obtain") — passive voice, present tense, 3rd person singular — "is a… | ಹೊಂದಲ್ಪಡುತ್ತದೆ |
ಅನ್ವಯ (ವಾಕ್ಯ ಮಟ್ಟ)
ಅವ್ಯಕ್ತಾಸಕ್ತಚೇತಸಾಂ ತೇಷಾಂ ಕ್ಲೇಶಃ ಅಧಿಕತರಃ (ಭವತಿ); ಹಿ ಅವ್ಯಕ್ತಾ ಗತಿಃ ದೇಹವದ್ಭಿಃ ದುಃಖಂ ಅವಾಪ್ಯತೇ.
ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರಿಗೆ ಕ್ಲೇಶ ಹೆಚ್ಚು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವ್ಯಕ್ತ ಗತಿಯನ್ನು ದೇಹಧಾರಿಗಳು ಕಷ್ಟದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.
ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ (ಶ್ಲೋಕ ಮಟ್ಟ)
ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಕ್ಲೇಶ ಹೆಚ್ಚು; ಏಕೆಂದರೆ ದೇಹಧಾರಿಗಳಾದ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅವ್ಯಕ್ತವಾದ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರವಾದದ್ದು.
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಕೃಷ್ಣನು ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮದ ಉಪಾಸನೆಯ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ - ದೇಹಾಭಿಮಾನವುಳ್ಳ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅವ್ಯಕ್ತ, ನಿರಾಕಾರ ತತ್ವದ ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವುದು ಸಾಕಾರ ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮದಾಯಕ. ಈ ಮೂಲಕ ಸಗುಣ ಭಕ್ತಿಯ ಸುಲಭ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತಾನೆ.
Sloka 5 - Chapter 12 - Bhakti Yoga
क्लेशोऽधिकतरस्तेषामव्यक्तासक्तचेतसाम् । अव्यक्ता हि गतिर्दुःखं देहवद्भिरवाप्यते ॥ १२-५॥
kleśo'dhikatarasteṣāmavyaktāsaktacetasām | avyaktā hi gatirduḥkhaṃ dehavadbhiravāpyate || 12-5||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| kleśaḥ | trouble/affliction |
| adhikataraḥ | comparatively greater |
| teṣām | of them |
| avyaktāsaktacetasām | of those whose minds are attached to the unmanifest |
| avyaktā | the unmanifest (path) |
| hi | indeed, because |
| gatiḥ | goal, path |
| duḥkham | with difficulty |
| dehavadbhiḥ | by embodied beings |
| avāpyate | is attained |
Anvaya (Phrase Level)
avyaktāsaktacetasām teṣām kleśaḥ adhikataraḥ (bhavati); hi avyaktā gatiḥ dehavadbhiḥ duḥkham avāpyate.
For those whose minds are attached to the unmanifest, the difficulty is greater; for the unmanifest goal is attained by embodied beings only with difficulty.
Translation (Sloka Level)
Greater is the trouble for those whose minds are fixed on the unmanifest; for the unmanifest path is reached by embodied beings only with great difficulty.
Commentary
Krishna points out the difficulty of the impersonal path — for beings who identify with the body, fixing the mind on a formless, unmanifest principle is far more strenuous than devotion to the personal God. This implicitly favors the easier path of saguṇa bhakti.