ಶ್ಲೋಕ ೧೩ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧೨ - ಭಕ್ತಿ ಯೋಗ
अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च । निर्ममो निरहङ्कारः समदुःखसुखः क्षमी ॥ १२-१३॥
adveṣṭā sarvabhūtānāṃ maitraḥ karuṇa eva ca | nirmamo nirahaṅkāraḥ samaduḥkhasukhaḥ kṣamī || 12-13||
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಅದ್ವೇಷ್ಟಾಅರ್ಥ: ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದವನು Meaning: one free from hatred, hating none ವ್ಯಾಕರಣ: ಅ (ನಞ್) + ಧಾತು द्विष् (dviṣ, "to hate") ತೃಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ (ಕರ್ತೃವಾಚಕ) — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. a- (not) + dviṣ ("to hate") + -tṛ (agent suffix) — nomina… | ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದವನು |
| ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂಅರ್ಥ: ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ Meaning: toward/of all beings ವ್ಯಾಕರಣ: ಸರ್ವ (all) + ಭೂತ (bhūta, being) — ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ, ಅದ್ವೇಷ್ಟಾ ಪದದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ. sarva + bhūta ("being") — genitive plural neuter, governed by ಅದ್ವೇಷ್ಟ… | ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ |
| ಮೈತ್ರಃಅರ್ಥ: ಸ್ನೇಹಪರನು Meaning: friendly ವ್ಯಾಕರಣ: ಮಿತ್ರ (mitra, "friend") ಇಂದ ಬಂದ ಪದ — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. From mitra ("friend") — nominative singular masculine. | ಸ್ನೇಹಪರನು |
| ಕರುಣಃಅರ್ಥ: ಕರುಣೆಯುಳ್ಳವನು Meaning: compassionate ವ್ಯಾಕರಣ: करुण (karuṇa, "compassionate") — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. karuṇa ("compassionate") — nominative singular masculine. | ಕರುಣೆಯುಳ್ಳವನು |
| ಎವಅರ್ಥ: ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ, ಮಾತ್ರ Meaning: indeed, certainly, only (emphatic particle) ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (indeclinable emphatic particle, always follows the emphasized word). | ಮತ್ತು |
| ಚಅರ್ಥ: ಮತ್ತು Meaning: and ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (indeclinable conjunction, always follows the word it joins). | ಕೂಡ |
| ನಿರ್ಮಮಃಅರ್ಥ: ನನ್ನದೆಂಬ ಭಾವನೆಯಿಲ್ಲದವನು Meaning: without possessiveness, free from the sense of "mine" ವ್ಯಾಕರಣ: ನಿಸ್ (nis, without) + ಮಮ (mama, "mine") — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. nis- ("without") + mama ("mine") — nominative singula… | ನನ್ನದೆಂಬ ಭಾವನೆಯಿಲ್ಲದವನು |
| ನಿರಹಂಕಾರಃಅರ್ಥ: ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದವನು Meaning: without egoism ವ್ಯಾಕರಣ: ನಿಸ್ (nis, without) + ಅಹಂಕಾರ (ahaṅkāra, "I-ness/ego") — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. nis- ("without") + ahaṅkāra ("ego") — nominative singular masculine. | ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದವನು |
| ಸಮದುಃಖಸುಖಃಅರ್ಥ: ಸುಖದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನನಾದವನು Meaning: equal/even-minded in pleasure and pain ವ್ಯಾಕರಣ: ಸಮ (sama, equal) + ದುಃಖ (duḥkha, pain) + ಸುಖ (sukha, pleasure) — ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ, ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. sama ("equal") + duḥkha ("pa… | ಸುಖದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನನಾದವನು |
| ಕ್ಷಮೀಅರ್ಥ: ಕ್ಷಮಾಶೀಲನು Meaning: forgiving ವ್ಯಾಕರಣ: ಕ್ಷಮಾ (kṣamā, "forgiveness") ಇಂದ ಬಂದ ಪದ — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. From kṣamā ("forgiveness") — nominative singular masculine. | ಕ್ಷಮಾಶೀಲನು |
ಅನ್ವಯ (ವಾಕ್ಯ ಮಟ್ಟ)
(ಯಃ) ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಅದ್ವೇಷ್ಟಾ, ಮೈತ್ರಃ, ಕರುಣಃ ಎವ ಚ, ನಿರ್ಮಮಃ, ನಿರಹಂಕಾರಃ, ಸಮದುಃಖಸುಖಃ, ಕ್ಷಮೀ (ಚ ಅಸ್ತಿ)...
ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದವನೂ, ಸ್ನೇಹಪರನೂ, ಕರುಣೆಯುಳ್ಳವನೂ, ನನ್ನದೆಂಬ ಭಾವನೆಯಿಲ್ಲದವನೂ, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದವನೂ, ಸುಖದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನನೂ, ಕ್ಷಮಾಶೀಲನೂ ಆದವನು... (ಮುಂದುವರಿಕೆ ಶ್ಲೋಕ ೧೪ರಲ್ಲಿ)
ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ (ಶ್ಲೋಕ ಮಟ್ಟ)
ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದವನು, ಸ್ನೇಹಪರನು, ಕರುಣಾಳುವು, ಮಮಕಾರ-ಅಹಂಕಾರಗಳಿಲ್ಲದವನು, ಸುಖದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಚಿತ್ತನು, ಕ್ಷಮಾಶೀಲನು - ಇಂತಹ ಗುಣಗಳುಳ್ಳ ಭಕ್ತನ ಬಗ್ಗೆ ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಇಲ್ಲಿಂದ ಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಭಕ್ತನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ (ಶ್ಲೋಕ ೧೩-೧೯). ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ ಮೊದಲ ಗುಣಗಳು: ಸರ್ವಜೀವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಸ್ನೇಹ-ಕರುಣೆ, ಅಹಂ-ಮಮಕಾರರಹಿತತೆ, ಸಮಚಿತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷಮಾಶೀಲತೆ.
Sloka 13 - Chapter 12 - Bhakti Yoga
अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च । निर्ममो निरहङ्कारः समदुःखसुखः क्षमी ॥ १२-१३॥
adveṣṭā sarvabhūtānāṃ maitraḥ karuṇa eva ca | nirmamo nirahaṅkāraḥ samaduḥkhasukhaḥ kṣamī || 12-13||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| adveṣṭā | one free from hatred |
| sarvabhūtānām | toward all beings |
| maitraḥ | friendly |
| karuṇaḥ | compassionate |
| eva | and |
| ca | also |
| nirmamaḥ | without possessiveness ("mine-ness") |
| nirahaṅkāraḥ | without egoism |
| samaduḥkhasukhaḥ | equal in pleasure and pain |
| kṣamī | forgiving |
Anvaya (Phrase Level)
(yaḥ) sarvabhūtānām adveṣṭā, maitraḥ, karuṇaḥ eva ca, nirmamaḥ, nirahaṅkāraḥ, samaduḥkhasukhaḥ, kṣamī (ca asti)...
He who is free from hatred toward all beings, friendly, compassionate, free from possessiveness and egoism, equal in pleasure and pain, forgiving... (continues in verse 14)
Translation (Sloka Level)
One who hates no being, who is friendly and compassionate, free from possessiveness and egoism, equal in pleasure and pain, and forgiving — (such a devotee is described in the next verse).
Commentary
Krishna begins listing the qualities of His beloved devotee (verses 13–19). The first qualities named here are freedom from hatred, friendliness, compassion, freedom from ego and possessiveness, equanimity in pleasure and pain, and forbearance.