ಶ್ಲೋಕ ೨೩ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧ - ಅರ್ಜುನವಿಷಾದಯೋಗ
योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः । धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः ॥ १-२३॥
yotsyamānānavekṣe'haṃ ya ete'tra samāgatāḥ | dhārtarāṣṭrasya durbuddheryuddhe priyacikīrṣavaḥ || 1-23||
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಯೋತ್ಸ್ಯಮಾನಾನ್ಅರ್ಥ: ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲಿರುವವರನ್ನು Meaning: those who are about to fight ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು युध् (yudh, "to fight") ಭವಿಷ್ಯತ್ಕಾಲದ ಕೃದಂತ — ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಅವೇಕ್ಷೇ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. Future participle of yudh ("to fight") — accusativ… | ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲಿರುವವರನ್ನು |
| ಅವೇಕ್ಷೇಅರ್ಥ: ನೋಡುತ್ತೇನೆ Meaning: I shall observe ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ + ಧಾತು ईक्ष् (īkṣ, "to see") ಆತ್ಮನೇಪದ ವರ್ತಮಾನ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನ. Compare ನಿರೀಕ್ಷೇ (1.22, same root, different prefix). ava + īkṣ ("to see") — present tense, ātmanepada… | ನೋಡುತ್ತೇನೆ |
| ಅಹಂಅರ್ಥ: ನಾನು Meaning: I ವ್ಯಾಕರಣ: ಸರ್ವನಾಮ ಅಸ್ಮದ್ (asmad, "I") ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ. Pronoun asmad ("I"), nominative singular. | ನಾನು |
| ಯೇಅರ್ಥ: ಯಾರು (ಬಹುವಚನ) Meaning: who (relative pronoun, plural) ವ್ಯಾಕರಣ: ಸರ್ವನಾಮ ಯದ್ (yad) ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Relative pronoun yad, nominative plural masculine. | ಯಾರು |
| ಏತೇಅರ್ಥ: ಇವರು Meaning: these ವ್ಯಾಕರಣ: ಸರ್ವನಾಮ ಏತದ್ (etad, "this") ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Pronoun etad ("this") — nominative plural masculine. | ಇವರು |
| ಅತ್ರಅರ್ಥ: ಇಲ್ಲಿ Meaning: here ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ, "ಇದಂ" ಇಂದ ಬಂದ ಸ್ಥಳವಾಚಕ ರೂಪ. Indeclinable locative adverb from idam ("this") — "here." | ಇಲ್ಲಿ |
| ಸಮಾಗತಾಃಅರ್ಥ: ಸೇರಿರುವವರು Meaning: assembled, gathered ವ್ಯಾಕರಣ: ಸಮ್ + ಆ + ಧಾತು गम् (gam, "to go") ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ — ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. sam + ā + gam ("to go"), past passive participle — nominative plural masculine. | ಸೇರಿರುವವರು |
| ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯಅರ್ಥ: ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಪುತ್ರನ (ದುರ್ಯೋಧನನ) Meaning: of the son of Dhṛtarāṣṭra (here, specifically Duryodhana) ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Patronymic of Dhṛtarāṣṭra — genitive singular masculine, referring here to… | ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಪುತ್ರನ (ದುರ್ಯೋಧನನ) |
| ದುರ್ಬುದ್ಧೇಃಅರ್ಥ: ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನ Meaning: of evil mind/intent ವ್ಯಾಕರಣ: ದುಸ್ (dus, bad) + ಬುದ್ಧಿ (buddhi, intellect) — ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಪದದ ವಿಶೇಷಣ. dus- ("bad") + buddhi ("intellect") — genitive singular mascu… | ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನ |
| ಯುದ್ಧೇಅರ್ಥ: ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ Meaning: in war/battle ವ್ಯಾಕರಣ: युद्ध (yuddha, "battle") ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ. yuddha ("battle") — locative singular neuter. | ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ |
| ಪ್ರಿಯಚಿಕೀರ್ಷವಃಅರ್ಥ: ಪ್ರಿಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು ಬಯಸುವವರು Meaning: those wishing to do what is pleasing (to Duryodhana) ವ್ಯಾಕರಣ: ಪ್ರಿಯ (priya, pleasing) + ಚಿಕೀರ್ಷು (cikīrṣu, ಇಚ್ಛಾರ್ಥಕ ಕೃದಂತ "to do") — ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. priya ("pleasing")… | ಪ್ರಿಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು ಬಯಸುವವರು |
ಅನ್ವಯ (ವಾಕ್ಯ ಮಟ್ಟ)
ದುರ್ಬುದ್ಧೇಃ ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಯುದ್ಧೇ ಪ್ರಿಯಚಿಕೀರ್ಷವಃ ಯೇ ಏತೇ ಅತ್ರ ಸಮಾಗತಾಃ (ಸಂತಿ), (ತಾನ್) ಯೋತ್ಸ್ಯಮಾನಾನ್ ಅಹಂ ಅವೇಕ್ಷೇ.
ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಪುತ್ರನಿಗೆ (ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ) ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು ಬಯಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವ, ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲಿರುವ ಇವರನ್ನು ನಾನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ.
ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ (ಶ್ಲೋಕ ಮಟ್ಟ)
(ಶ್ಲೋಕ ೨೨ರ ಮುಂದುವರಿಕೆ) ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಯಸಿ ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವ, ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲಿರುವ ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ನಾನು ನೋಡಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಅರ್ಜುನನು ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು "ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು" ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತಾನೆ - ಇದು ಅವನ ನೈತಿಕ ನಿಲುವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಅವನಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಲು ಬಂದವರನ್ನು ನೋಡುವ ಅರ್ಜುನನ ಬಯಕೆ ಮುಂದೆ ಬರುವ ಅವನ ಆಳವಾದ ಸಂದಿಗ್ಧತೆಗೆ ವೇದಿಕೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
Sloka 23 - Chapter 1 - Arjuna Viṣāda Yoga
योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः । धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः ॥ १-२३॥
yotsyamānānavekṣe'haṃ ya ete'tra samāgatāḥ | dhārtarāṣṭrasya durbuddheryuddhe priyacikīrṣavaḥ || 1-23||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| yotsyamānān | those who are about to fight |
| avekṣe | I shall observe |
| aham | I |
| ye | who |
| ete | these |
| atra | here |
| samāgatāḥ | assembled |
| dhārtarāṣṭrasya | of the son of Dhṛtarāṣṭra (Duryodhana) |
| durbuddheḥ | of evil mind/intent |
| yuddhe | in war |
| priyacikīrṣavaḥ | wishing to do what is pleasing |
Anvaya (Phrase Level)
durbuddheḥ dhārtarāṣṭrasya yuddhe priyacikīrṣavaḥ ye ete atra samāgatāḥ (santi), (tān) yotsyamānān aham avekṣe.
Those who have assembled here, wishing to please the evil-minded son of Dhṛtarāṣṭra in battle — I shall observe them, who are about to fight.
Translation (Sloka Level)
(Continuing from verse 22) I shall observe those who have gathered here, ready to fight, seeking to please the evil-minded son of Dhṛtarāṣṭra (Duryodhana).
Commentary
Arjuna openly criticizes Duryodhana as "evil-minded," revealing his moral stance. Yet his wish to see those who have come to fight for Duryodhana's sake sets the stage for the deep dilemma that follows.