ಶ್ಲೋಕ ೩೧ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧ - ಅರ್ಜುನವಿಷಾದಯೋಗ
निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव । न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥ १-३१॥
nimittāni ca paśyāmi viparītāni keśava | na ca śreyo'nupaśyāmi hatvā svajanamāhave || 1-31||
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ನಿಮಿತ್ತಾನಿಅರ್ಥ: ಶಕುನಗಳನ್ನು Meaning: omens ವ್ಯಾಕರಣ: निमित्त (nimitta, "omen/cause") ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ, ಪಶ್ಯಾಮಿ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. nimitta ("omen") — accusative plural neuter, object of ಪಶ್ಯಾಮಿ. | ಶಕುನಗಳನ್ನು |
| ಚಅರ್ಥ: ಮತ್ತು Meaning: and ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (indeclinable conjunction, always follows the word it joins). | ಮತ್ತು |
| ಪಶ್ಯಾಮಿಅರ್ಥ: ನೋಡುತ್ತೇನೆ Meaning: I see ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು दृश् (dṛś, "to see") ಪರಸ್ಮೈಪದ ವರ್ತಮಾನ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನ. Compare ಪಶ್ಯ (imperative), ಅಪಶ್ಯತ್ (imperfect). Root dṛś ("to see") — present tense, parasmaipada, 1st person singular… | ನೋಡುತ್ತೇನೆ |
| ವಿಪರೀತಾನಿಅರ್ಥ: ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದ Meaning: adverse, contrary, inauspicious ವ್ಯಾಕರಣ: ವಿ + ಪರಿ + ಧಾತು इ (i, "to go") ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ — ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ, ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಪದದ ವಿಶೇಷಣ. vi + pari + i ("to go"), past passive participle — accus… | ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದ |
| ಕೇಶವಅರ್ಥ: ಎಲೈ ಕೇಶವ (ಕೃಷ್ಣ) Meaning: O Keśava, "one with fine/abundant hair" — an epithet of Kṛṣṇa ವ್ಯಾಕರಣ: ಕೇಶ (keśa, hair) ಇಂದ ಬಂದ ಪದ — ಸಂಬೋಧನಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. From keśa ("hair") — vocative singular masculine. | ಎಲೈ ಕೇಶವ (ಕೃಷ್ಣ) |
| ನಅರ್ಥ: ಇಲ್ಲ, ಬೇಡ Meaning: not, no ವ್ಯಾಕರಣ: ನಿಪಾತ (ಅವ್ಯಯ) — negation particle, indeclinable. | ಇಲ್ಲ |
| ಶ್ರೇಯಃಅರ್ಥ: ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದದ್ದು Meaning: better, more excellent ವ್ಯಾಕರಣ: ಶ್ರೀ/प्रशस्य (praśasya, "good") ಇಂದ ಬಂದ ಉತ್ಕರ್ಷವಾಚಕ ರೂಪ — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ. Comparative form of praśasya ("good") — nominative singular neuter, "better… | ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು |
| ಅನುಪಶ್ಯಾಮಿಅರ್ಥ: ಮುಂದೆ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ Meaning: I foresee, I see clearly ವ್ಯಾಕರಣ: ಅನು + ಧಾತು दृश् (dṛś, "to see") ಪರಸ್ಮೈಪದ ವರ್ತಮಾನ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನ. Compare ಪಶ್ಯಾಮಿ (same root). anu + dṛś ("to see") — present tense, parasmaipada, 1st pe… | ಮುಂದೆ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ |
| ಹತ್ವಾಅರ್ಥ: ಕೊಂದು Meaning: having killed ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು हन् (han, "to kill") ಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರತ್ಯಯ — gerund. Root han ("to kill") — gerund, "having killed." | ಕೊಂದು |
| ಸ್ವಜನಂಅರ್ಥ: ಸ್ವಜನರನ್ನು Meaning: one's own kinsmen/people ವ್ಯಾಕರಣ: ಸ್ವ (sva, own) + ಜನ (jana, people) — ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. sva ("own") + jana ("people") — accusative singular masculine, object of ದೃಷ್… | ಸ್ವಜನರನ್ನು |
| ಆಹವೇಅರ್ಥ: ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ Meaning: in battle ವ್ಯಾಕರಣ: आहव (āhava, "battle/call to combat") ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. āhava ("battle") — locative singular masculine. | ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ |
ಅನ್ವಯ (ವಾಕ್ಯ ಮಟ್ಟ)
ಹೇ ಕೇಶವ, ವಿಪರೀತಾನಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಚ ಪಶ್ಯಾಮಿ; ಆಹವೇ ಸ್ವಜನಂ ಹತ್ವಾ ಶ್ರೇಯಃ ಚ ನ ಅನುಪಶ್ಯಾಮಿ.
ಎಲೈ ಕೇಶವ, ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದ ಶಕುನಗಳನ್ನೂ ನಾನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸ್ವಜನರನ್ನು ಕೊಂದು ಯಾವ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನೂ ನಾನು ಮುಂದೆ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ (ಶ್ಲೋಕ ಮಟ್ಟ)
ಎಲೈ ಕೇಶವ, ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದ ಶಕುನಗಳನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸ್ವಜನರನ್ನೇ ಕೊಂದು ಯಾವುದೇ ಒಳಿತನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಅರ್ಜುನನ ಆಂತರಿಕ ದೈಹಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ವರ್ಣನೆಯ ನಂತರ, ಅವನ ತಾರ್ಕಿಕ/ನೈತಿಕ ಆಕ್ಷೇಪಗಳು ಇಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ (ಶ್ಲೋಕ ೩೧ರಿಂದ ಮುಂದೆ). ಮೊದಲಿಗೆ ಅಪಶಕುನಗಳನ್ನೂ, ನಂತರ ಸ್ವಜನವಧೆಯ ವಿರುದ್ಧ ನೈತಿಕ ವಾದಗಳನ್ನೂ ಮಂಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
Sloka 31 - Chapter 1 - Arjuna Viṣāda Yoga
निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव । न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥ १-३१॥
nimittāni ca paśyāmi viparītāni keśava | na ca śreyo'nupaśyāmi hatvā svajanamāhave || 1-31||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| nimittāni | omens |
| ca | and |
| paśyāmi | I see |
| viparītāni | adverse, contrary |
| keśava | O Keśava (Kṛṣṇa) |
| na | not |
| śreyaḥ | good, benefit |
| anupaśyāmi | I foresee |
| hatvā | having killed |
| svajanam | one's own kinsmen |
| āhave | in battle |
Anvaya (Phrase Level)
he keśava, viparītāni nimittāni ca paśyāmi; āhave svajanam hatvā śreyaḥ ca na anupaśyāmi.
O Keśava, I see adverse omens too; and I foresee no good coming from killing my own kinsmen in battle.
Translation (Sloka Level)
O Keśava, I see adverse omens, and I foresee no good from killing my own kinsmen in battle.
Commentary
After describing his physical distress, Arjuna's rational/moral objections begin here (from verse 31 onward). He first cites unfavorable omens, then goes on to present moral arguments against killing his own kin.