ಶ್ಲೋಕ ೩೦ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧ - ಅರ್ಜುನವಿಷಾದಯೋಗ
गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते । न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ॥ १-३०॥
gāṇḍīvaṃ sraṃsate hastāttvakcaiva paridahyate | na ca śaknomyavasthātuṃ bhramatīva ca me manaḥ || 1-30||
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಗಾಂಡೀವಂಅರ್ಥ: ಗಾಂಡೀವವು (ಅರ್ಜುನನ ಬಿಲ್ಲು) Meaning: Gāṇḍīva, Arjuna's celebrated bow ವ್ಯಾಕರಣ: ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ, ಬಿಲ್ಲಿನ ಹೆಸರು. Nominative singular neuter, the name of Arjuna's bow. | ಗಾಂಡೀವವು (ಅರ್ಜುನನ ಬಿಲ್ಲು) |
| ಸ್ರಂಸತೇಅರ್ಥ: ಜಾರುತ್ತಿದೆ Meaning: slips, falls away ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು ಸ್ರಂಸ್ (sraṃs, "to slip/fall") ಆತ್ಮನೇಪದ ವರ್ತಮಾನ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನ. Root sraṃs ("to slip/fall") — present tense, ātmanepada, 3rd person singular. | ಜಾರುತ್ತಿದೆ |
| ಹಸ್ತಾತ್ಅರ್ಥ: ಕೈಯಿಂದ Meaning: from the hand ವ್ಯಾಕರಣ: हस्त (hasta, "hand") ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. hasta ("hand") — ablative singular masculine. | ಕೈಯಿಂದ |
| ತ್ವಕ್ಅರ್ಥ: ಚರ್ಮ Meaning: the skin ವ್ಯಾಕರಣ: त्वच् (tvac, "skin") ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ. tvac ("skin") — nominative singular feminine. | ಚರ್ಮ |
| ಚಅರ್ಥ: ಮತ್ತು Meaning: and ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (indeclinable conjunction, always follows the word it joins). | ಮತ್ತು |
| ಎವಅರ್ಥ: ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ, ಮಾತ್ರ Meaning: indeed, certainly, only (emphatic particle) ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (indeclinable emphatic particle, always follows the emphasized word). | ಕೂಡ |
| ಪರಿದಹ್ಯತೇಅರ್ಥ: ಉರಿಯುತ್ತಿದೆ Meaning: burns ವ್ಯಾಕರಣ: ಪರಿ + ಧಾತು दह् (dah, "to burn") ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗ ವರ್ತಮಾನ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನ. pari + dah ("to burn") — passive, present tense, 3rd person singular. | ಉರಿಯುತ್ತಿದೆ |
| ನಅರ್ಥ: ಇಲ್ಲ, ಬೇಡ Meaning: not, no ವ್ಯಾಕರಣ: ನಿಪಾತ (ಅವ್ಯಯ) — negation particle, indeclinable. | ಇಲ್ಲ |
| ಶಕ್ನೋಮಿಅರ್ಥ: ಶಕ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ Meaning: I am able ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು शक् (śak, "to be able") ಪರಸ್ಮೈಪದ ವರ್ತಮಾನ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನ. Compare ಶಕ್ನೋಷಿ (12.9, 2nd person). Root śak ("to be able") — present tense, parasmaipada, 1st person singu… | ಶಕ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ |
| ಅವಸ್ಥಾತುಂಅರ್ಥ: ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲು Meaning: to stand steady ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ + ಧಾತು स्था (sthā, "to stand") ತುಮುನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ — infinitive. ava + sthā ("to stand") — infinitive, "to remain steady." | ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲು |
| ಭ್ರಮತಿಅರ್ಥ: ಸುತ್ತುತ್ತಿದೆ (ತಲೆ ತಿರುಗುತ್ತಿದೆ) Meaning: reels, spins, wanders ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು भ्रम् (bhram, "to wander/whirl") ಪರಸ್ಮೈಪದ ವರ್ತಮಾನ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನ. Root bhram ("to wander/spin") — present tense, parasmaipada, 3rd pers… | ಸುತ್ತುತ್ತಿದೆ (ತಲೆ ತಿರುಗುತ್ತಿದೆ) |
| ಇವಅರ್ಥ: ಎಂಬಂತೆ Meaning: as if, like ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (ಉಪಮಾವಾಚಕ). Indeclinable comparative particle, "as if/like." | ಎಂಬಂತೆ |
| ಮೇಅರ್ಥ: ನನಗೆ, ನನ್ನ Meaning: to Me, My (enclitic) ವ್ಯಾಕರಣ: ಸರ್ವನಾಮ ಅಸ್ಮದ್ (asmad, "I") ಚತುರ್ಥೀ/ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನ (ಅನುಬದ್ಧ ರೂಪ). Pronoun asmad ("I"), enclitic dative/genitive singular. | ನನ್ನ |
| ಮನಃಅರ್ಥ: ಮನಸ್ಸನ್ನು Meaning: the mind ವ್ಯಾಕರಣ: मनस् (manas, "mind") ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ, ಆವೇಶ್ಯ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. manas ("mind"), accusative singular neuter, object of ಆವೇಶ್ಯ. | ಮನಸ್ಸು |
ಅನ್ವಯ (ವಾಕ್ಯ ಮಟ್ಟ)
ಗಾಂಡೀವಂ ಹಸ್ತಾತ್ ಸ್ರಂಸತೇ, ತ್ವಕ್ ಚ ಎವ ಪರಿದಹ್ಯತೇ; ಅವಸ್ಥಾತುಂ ಚ ನ ಶಕ್ನೋಮಿ, ಮೇ ಮನಃ ಚ ಭ್ರಮತಿ ಇವ.
ಗಾಂಡೀವವು ಕೈಯಿಂದ ಜಾರುತ್ತಿದೆ, ಚರ್ಮವೂ ಉರಿಯುತ್ತಿದೆ; ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲೂ ನನಗೆ ಶಕ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸೂ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವಂತಿದೆ.
ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ (ಶ್ಲೋಕ ಮಟ್ಟ)
(ಶ್ಲೋಕ ೨೯ರ ಮುಂದುವರಿಕೆ) ನನ್ನ ಗಾಂಡೀವ ಬಿಲ್ಲು ಕೈಯಿಂದ ಜಾರಿಬೀಳುತ್ತಿದೆ, ಚರ್ಮವೂ ಉರಿಯುತ್ತಿದೆ. ನಿಲ್ಲಲೂ ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ತಿರುಗುತ್ತಿರುವಂತಿದೆ.
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಅರ್ಜುನನ ದೈಹಿಕ-ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ವರ್ಣನೆ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (ಶ್ಲೋಕ ೨೯-೩೦) - ಬಿಲ್ಲು ಜಾರುವುದು, ಚರ್ಮ ಉರಿಯುವುದು, ನಿಲ್ಲಲಾಗದಿರುವುದು, ಮನಸ್ಸು ತಿರುಗುವುದು. ಒಬ್ಬ ಮಹಾವೀರ ಯೋಧನಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ತೀವ್ರ ಶಾರೀರಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಅವನ ಆಂತರಿಕ ಸಂಘರ್ಷದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
Sloka 30 - Chapter 1 - Arjuna Viṣāda Yoga
गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते । न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ॥ १-३०॥
gāṇḍīvaṃ sraṃsate hastāttvakcaiva paridahyate | na ca śaknomyavasthātuṃ bhramatīva ca me manaḥ || 1-30||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| gāṇḍīvam | Gāṇḍīva (Arjuna's bow) |
| sraṃsate | slips |
| hastāt | from the hand |
| tvak | the skin |
| ca | and |
| eva | also |
| paridahyate | burns |
| na | not |
| śaknomi | I am able |
| avasthātum | to stand steady |
| bhramati | reels, spins |
| iva | as if |
| me | my |
| manaḥ | the mind |
Anvaya (Phrase Level)
gāṇḍīvam hastāt sraṃsate, tvak ca eva paridahyate; avasthātum ca na śaknomi, me manaḥ ca bhramati iva.
Gāṇḍīva is slipping from my hand, and my skin is burning too; I am unable even to stand steady, and my mind seems to be reeling.
Translation (Sloka Level)
(Continuing from verse 29) My bow Gāṇḍīva is slipping from my hand, and my skin is burning. I am unable even to stand steady, and my mind seems to be reeling.
Commentary
The description of Arjuna's physical and mental distress concludes here (verses 29–30) — his bow slipping, skin burning, inability to stand, and a spinning mind. Such an extreme physical reaction in a mighty warrior underscores the intensity of his inner conflict.