ಶ್ಲೋಕ ೩೩ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧ - ಅರ್ಜುನವಿಷಾದಯೋಗ
येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च । त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च ॥ १-३३॥
yeṣāmarthe kāṅkṣitaṃ no rājyaṃ bhogāḥ sukhāni ca | ta ime'vasthitā yuddhe prāṇāṃstyaktvā dhanāni ca || 1-33||
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಯೇಷಾಂಅರ್ಥ: ಯಾರಿಗಾಗಿ Meaning: for whom, of whom ವ್ಯಾಕರಣ: ಸರ್ವನಾಮ ಯದ್ (yad) ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Relative pronoun yad ("who") — genitive plural masculine. | ಯಾರಿಗಾಗಿ |
| ಅರ್ಥೇಅರ್ಥ: ಸಲುವಾಗಿ Meaning: for the sake of ವ್ಯಾಕರಣ: अर्थ (artha, "purpose") ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ (ಪ್ರಯೋಜನಾರ್ಥಕ). artha ("purpose") — locative singular masculine, "for the sake of." | ಸಲುವಾಗಿ |
| ಕಾಂಕ್ಷಿತಂಅರ್ಥ: ಬಯಸಲ್ಪಟ್ಟ Meaning: desired ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು काङ्क्ष् (kāṅkṣ, "to desire") ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ — ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ. kāṅkṣ ("to desire"), past passive participle — nominative singular neuter. | ಬಯಸಲ್ಪಟ್ಟ |
| ನಃಅರ್ಥ: ನಮಗೆ Meaning: to us ವ್ಯಾಕರಣ: ಸರ್ವನಾಮ ಅಸ್ಮದ್ (asmad, "we") ಚತುರ್ಥೀ ಬಹುವಚನ (ಅನುಬದ್ಧ ರೂಪ). Pronoun asmad ("we") — enclitic dative plural, "to us." | ನಮ್ಮಿಂದ |
| ರಾಜ್ಯಂಅರ್ಥ: ರಾಜ್ಯವನ್ನು Meaning: kingdom ವ್ಯಾಕರಣ: राज्य (rājya, "kingdom") ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ, ಕಾಂಕ್ಷೇ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. rājya ("kingdom") — accusative singular neuter, object of ಕಾಂಕ್ಷೇ. | ರಾಜ್ಯ |
| ಭೋಗಾಃಅರ್ಥ: ಭೋಗಗಳು Meaning: enjoyments ವ್ಯಾಕರಣ: भोग (bhoga, "enjoyment") ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Compare ಭೋಗೈಃ (instrumental, 1.32). bhoga ("enjoyment") — nominative plural masculine. | ಭೋಗಗಳು |
| ಸುಖಾನಿಅರ್ಥ: ಸುಖಗಳನ್ನು Meaning: pleasures, comforts ವ್ಯಾಕರಣ: सुख (sukha, "pleasure") ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ, ಕಾಂಕ್ಷೇ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. sukha ("pleasure") — accusative plural neuter, object of ಕಾಂಕ್ಷೇ. | ಸುಖಗಳು |
| ಚಅರ್ಥ: ಮತ್ತು Meaning: and ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (indeclinable conjunction, always follows the word it joins). | ಮತ್ತು |
| ತೇಅರ್ಥ: ಅವರು Meaning: they ವ್ಯಾಕರಣ: ಸರ್ವನಾಮ ತದ್ (tad, "that") ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Pronoun tad ("that/he"), nominative plural masculine. (Distinct from the dative/genitive singular "te" = "to you/your" seen elsewhere —… | ಅವರು |
| ಇಮೇಅರ್ಥ: ಇವರು Meaning: these ವ್ಯಾಕರಣ: ಸರ್ವನಾಮ ಇದಮ್ (idam, "this") ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Pronoun idam ("this") — nominative plural masculine. | ಇವರು |
| ಅವಸ್ಥಿತಾಃಅರ್ಥ: ನೆಲೆಸಿರುವವರಾಗಿ Meaning: stationed, positioned ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ + ಧಾತು स्था (sthā, "to stand") ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ — ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಭವಂತಃ ಪದದ ವಿಶೇಷಣ. ava + sthā ("to stand"), past passive participle — nominative plural… | ನಿಂತಿರುವವರು |
| ಯುದ್ಧೇಅರ್ಥ: ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ Meaning: in war/battle ವ್ಯಾಕರಣ: युद्ध (yuddha, "battle") ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ. yuddha ("battle") — locative singular neuter. | ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ |
| ಪ್ರಾಣಾನ್ಅರ್ಥ: ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು Meaning: lives, life-breaths ವ್ಯಾಕರಣ: ಪ್ರಾಣ (prāṇa, "life-breath") ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. prāṇa ("life-breath") — accusative plural masculine, object of ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ. | ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು |
| ತ್ಯಕ್ತ್ವಾಅರ್ಥ: ತ್ಯಜಿಸಿ Meaning: having given up/renounced ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು त्यज् (tyaj, "to abandon") ಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರತ್ಯಯ — gerund. Root tyaj ("to abandon") — gerund, "having given up." | ತ್ಯಜಿಸಿ |
| ಧನಾನಿಅರ್ಥ: ಸಂಪತ್ತನ್ನು Meaning: wealth ವ್ಯಾಕರಣ: ಧನ (dhana, "wealth") ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ, ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. dhana ("wealth") — accusative plural neuter, object of ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ. | ಸಂಪತ್ತನ್ನು |
ಅನ್ವಯ (ವಾಕ್ಯ ಮಟ್ಟ)
ಯೇಷಾಂ ಅರ್ಥೇ ನಃ ರಾಜ್ಯಂ ಭೋಗಾಃ ಸುಖಾನಿ ಚ ಕಾಂಕ್ಷಿತಂ (ಆಸೀತ್), ತೇ ಇಮೇ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಧನಾನಿ ಚ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಯುದ್ಧೇ ಅವಸ್ಥಿತಾಃ (ಸಂತಿ).
ಯಾರಿಗಾಗಿ ನಾವು ರಾಜ್ಯ, ಭೋಗ, ಸುಖಗಳನ್ನು ಬಯಸಿದೆವೋ, ಆ ಇವರೇ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ.
ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ (ಶ್ಲೋಕ ಮಟ್ಟ)
ಯಾರಿಗೋಸ್ಕರ ನಾವು ರಾಜ್ಯ, ಭೋಗ, ಸುಖಗಳನ್ನು ಬಯಸಿದೆವೋ, ಅವರೇ ಈಗ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ.
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಅರ್ಜುನನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಪರ್ಯಾಸವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ - ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸುಖಭೋಗಗಳ ಗುರಿ ಇದ್ದದ್ದೇ ಕುಟುಂಬ, ಬಂಧುಗಳ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ; ಆದರೆ ಈಗ ಅದೇ ಬಂಧುಗಳು ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಪಣಕ್ಕಿಟ್ಟು ಎದುರಾಳಿಗಳಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಯುದ್ಧದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥಹೀನತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
Sloka 33 - Chapter 1 - Arjuna Viṣāda Yoga
येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च । त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च ॥ १-३३॥
yeṣāmarthe kāṅkṣitaṃ no rājyaṃ bhogāḥ sukhāni ca | ta ime'vasthitā yuddhe prāṇāṃstyaktvā dhanāni ca || 1-33||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| yeṣām | for whom |
| arthe | for the sake of |
| kāṅkṣitam | desired |
| naḥ | by us |
| rājyam | kingdom |
| bhogāḥ | enjoyments |
| sukhāni | pleasures |
| ca | and |
| te | they |
| ime | these |
| avasthitāḥ | stationed, arrayed |
| yuddhe | in battle |
| prāṇān | lives |
| tyaktvā | having given up |
| dhanāni | wealth |
Anvaya (Phrase Level)
yeṣām arthe naḥ rājyam bhogāḥ sukhāni ca kāṅkṣitam (āsīt), te ime prāṇān dhanāni ca tyaktvā yuddhe avasthitāḥ (santi).
Those for whose sake kingdom, enjoyments, and pleasures were desired by us — these very people stand arrayed in battle, having given up their lives and wealth.
Translation (Sloka Level)
Those for whose sake we desired kingdom, enjoyments, and pleasures — these very people stand here in battle, having renounced their lives and wealth.
Commentary
Arjuna highlights a bitter irony — the pursuit of kingdom and pleasure was always meant for the sake of family and kin, yet those same kin now stand as opponents, risking their very lives. This underscores the utter pointlessness of the war.