ಶ್ಲೋಕ ೩೮ - ಅಧ್ಯಾಯ ೧ - ಅರ್ಜುನವಿಷಾದಯೋಗ
यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः । कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् ॥ १-३८॥
yadyapyete na paśyanti lobhopahatacetasaḥ | kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ mitradrohe ca pātakam || 1-38||
ಪದ ಅರ್ಥ (ಪದ ಮಟ್ಟ)
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಯದ್ಯಪಿಅರ್ಥ: ಒಂದುವೇಳೆ (ಆದರೂ) Meaning: even though, although ವ್ಯಾಕರಣ: ಯದಿ (yadi, "if") + ಅಪಿ (api, "even") — ಅವ್ಯಯ. yadi ("if") + api ("even") — indeclinable, "even if/though." | ಒಂದುವೇಳೆ |
| ಏತೇಅರ್ಥ: ಇವರು Meaning: these ವ್ಯಾಕರಣ: ಸರ್ವನಾಮ ಏತದ್ (etad, "this") ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. Pronoun etad ("this") — nominative plural masculine. | ಇವರು |
| ನಅರ್ಥ: ಇಲ್ಲ, ಬೇಡ Meaning: not, no ವ್ಯಾಕರಣ: ನಿಪಾತ (ಅವ್ಯಯ) — negation particle, indeclinable. | ಇಲ್ಲ |
| ಪಶ್ಯಂತಿಅರ್ಥ: ಕಾಣುತ್ತಾರೆ Meaning: they see ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು दृश् (dṛś, "to see") ಪರಸ್ಮೈಪದ ವರ್ತಮಾನ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನ. Compare ಪಶ್ಯಾಮಿ (1st person). Root dṛś ("to see") — present tense, parasmaipada, 3rd person plural. | ಕಾಣುತ್ತಾರೆ |
| ಲೋಭೋಪಹತಚೇತಸಃಅರ್ಥ: ಲೋಭದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರು Meaning: those whose minds are overpowered by greed ವ್ಯಾಕರಣ: ಲೋಭ (lobha, greed) + ಉಪಹತ (upahata, overpowered) + ಚೇತಸ್ (cetas, mind) — ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ, ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. lobha (… | ಲೋಭದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರು |
| ಕುಲಕ್ಷಯಕೃತಂಅರ್ಥ: ಕುಲನಾಶದಿಂದುಂಟಾದ Meaning: caused by the destruction of the family ವ್ಯಾಕರಣ: ಕುಲ (kula, family) + ಕ್ಷಯ (kṣaya, destruction) + ಕೃತ (kṛta, caused) — ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ದೋಷಂ ಪದದ ವಿಶೇಷಣ. kula ("family") + kṣaya ("de… | ಕುಲನಾಶದಿಂದುಂಟಾದ |
| ದೋಷಂಅರ್ಥ: ದೋಷವನ್ನು Meaning: fault, evil ವ್ಯಾಕರಣ: दोष (doṣa, "fault") ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಪಶ್ಯಂತಿ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. doṣa ("fault") — accusative singular masculine, object of ಪಶ್ಯಂತಿ. | ದೋಷವನ್ನು |
| ಮಿತ್ರದ್ರೋಹೇಅರ್ಥ: ಮಿತ್ರದ್ರೋಹದಲ್ಲಿ Meaning: in treachery toward friends ವ್ಯಾಕರಣ: ಮಿತ್ರ (mitra, friend) + ದ್ರೋಹ (droha, betrayal) — ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನ ಪುಲ್ಲಿಂಗ. mitra ("friend") + droha ("betrayal") — locative singular masculine. | ಮಿತ್ರದ್ರೋಹದಲ್ಲಿ |
| ಚಅರ್ಥ: ಮತ್ತು Meaning: and ವ್ಯಾಕರಣ: ಅವ್ಯಯ (indeclinable conjunction, always follows the word it joins). | ಮತ್ತು |
| ಪಾತಕಂಅರ್ಥ: ಪಾಪವನ್ನು Meaning: sin ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು पत् (pat, "to fall") ಇಂದ ಬಂದ ಪದ — ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ, ಪಶ್ಯಂತಿ ಪದದ ಕರ್ಮಪದ. From root pat ("to fall") — accusative singular neuter, object of ಪಶ್ಯಂತಿ. | ಪಾಪವನ್ನು |
ಅನ್ವಯ (ವಾಕ್ಯ ಮಟ್ಟ)
ಯದ್ಯಪಿ ಲೋಭೋಪಹತಚೇತಸಃ ಏತೇ ಕುಲಕ್ಷಯಕೃತಂ ದೋಷಂ, ಮಿತ್ರದ್ರೋಹೇ ಚ ಪಾತಕಂ ನ ಪಶ್ಯಂತಿ...
ಲೋಭದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ಇವರು ಕುಲನಾಶದಿಂದುಂಟಾಗುವ ದೋಷವನ್ನೂ, ಮಿತ್ರದ್ರೋಹದ ಪಾಪವನ್ನೂ ಕಾಣದಿದ್ದರೂ ಸಹ... (ಮುಂದುವರಿಕೆ ಶ್ಲೋಕ ೩೯ರಲ್ಲಿ)
ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥ (ಶ್ಲೋಕ ಮಟ್ಟ)
ಲೋಭದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇವರು (ಕೌರವರು) ಕುಲನಾಶದ ದೋಷವನ್ನೂ ಮಿತ್ರದ್ರೋಹದ ಪಾಪವನ್ನೂ ಕಾಣದಿದ್ದರೂ ಸಹ (ನಾವಾದರೂ ಅದನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕಲ್ಲವೇ - ಶ್ಲೋಕ ೩೯ರಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ).
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
ಅರ್ಜುನನ ಎರಡನೇ ಪ್ರಮುಖ ವಾದ ಇಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ (ಶ್ಲೋಕ ೩೮-೪೪) - ಕುಲನಾಶದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು. ಕೌರವರು ಲೋಭದಿಂದ ಕುರುಡರಾಗಿ ಈ ದೋಷಗಳನ್ನು ಕಾಣದಿದ್ದರೂ, ವಿವೇಕವುಳ್ಳವರಾದ ತಾವು (ಪಾಂಡವರು) ಇದನ್ನು ಅರಿತು ದೂರ ಇರಬೇಕು ಎಂಬ ವಾದದ ಪೀಠಿಕೆ ಇದು.
Sloka 38 - Chapter 1 - Arjuna Viṣāda Yoga
यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः । कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् ॥ १-३८॥
yadyapyete na paśyanti lobhopahatacetasaḥ | kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ mitradrohe ca pātakam || 1-38||
Word Meanings (Word Level)
| Word | Meaning |
|---|---|
| yadyapi | even though |
| ete | these |
| na | not |
| paśyanti | they see |
| lobhopahatacetasaḥ | whose minds are overpowered by greed |
| kulakṣayakṛtam | caused by the destruction of the family |
| doṣam | fault, evil |
| mitradrohe | in treachery toward friends |
| ca | and |
| pātakam | sin |
Anvaya (Phrase Level)
yadyapi lobhopahatacetasaḥ ete kulakṣayakṛtam doṣam, mitradrohe ca pātakam na paśyanti... (continues in verse 39)
Even though these, whose minds are overpowered by greed, do not see the fault caused by the destruction of the family, nor the sin in treachery to friends...
Translation (Sloka Level)
Even though these men, their minds overpowered by greed, see no wrong in destroying the family, nor sin in betraying friends...
Commentary
Arjuna's second major argument begins here (verses 38–44) — the social and religious consequences of destroying a family lineage. Though the Kauravas, blinded by greed, fail to see these faults, the implication is that the discerning (the Pāṇḍavas) should recognize them and refrain.