ಬುದ್ಧಿಭೇದಂ (buddhibhedam)

ಅರ್ಥ: ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಭೇದ (ಗೊಂದಲ) Meaning: division/confusion of the intellect

ವ್ಯಾಕರಣ: ಬುದ್ಧಿ (ಬುದ್ಧಿ, intellect) + ಭೇದ (ಭೇದ, split/division) — ಷಷ್ಠೀಅರ್ಥ: ಸಂಬಂಧಕಾರಕ ಸೂಚಿಸುವ ಆರನೆಯ ವಿಭಕ್ತಿ. Meaning: The sixth case — the genitive. ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಎರಡು ನಾಮಪದಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು (ಒಡೆತನ, ಭಾಗ, ಇತ್ಯಾದಿ) ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ — "ನ/ಅ" ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ಇದು ಕ್ರಿಯಾಪದದ ಕಾರಕವಲ್ಲ, ನಾಮಪದಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ…-ತತ್ಪುರುಷಅರ್ಥ: ಸಮಾಸದ ಒಂದು ಪದ ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಒಂದು ವಿಭಕ್ತಿ ಸಂಬಂಧದ ಮೂಲಕ ವಿಶೇಷಿಸುವ ಸಮಾಸ. Meaning: A compound in which the first member modifies the second via an implied case relation (e.g. genitive, locative). ಉದಾಹರಣೆಗೆ "ರಾಜಪುರುಷಃ" (ರಾ… ಸಮಾಸಅರ್ಥ: ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಪದಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದೇ ಪದವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದು. Meaning: Two or more words fused into a single compound word. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಗಳು ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾಗಿರಬಹುದು. ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುವ ವಿಧಗಳು: ಬಹುವ್…, ದ್ವಿತೀಯಾಅರ್ಥ: ಕರ್ಮಕಾರಕ ಸೂಚಿಸುವ ಎರಡನೆಯ ವಿಭಕ್ತಿ. Meaning: The second case — the accusative. ದ್ವಿತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಕ್ರಿಯೆಯ ಕರ್ಮವನ್ನು (ಕ್ರಿಯೆ ಯಾವುದರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತದೋ ಅದನ್ನು) ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಚಲನಸೂಚಕ ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ… ಏಕವಚನಅರ್ಥ: ಒಂದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ವಚನ. Meaning: The singular number. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಚನಗಳಿವೆ: ಏಕ, ದ್ವಿ, ಬಹು. ಏಕವಚನ ಒಂದೇ ವಸ್ತು/ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. Sanskrit has three grammatical numbers — singular, dual, and plural. The sing… (ಕರ್ಮ — ಜನಯೇತ್ಅರ್ಥ: ಉಂಟುಮಾಡಬಾರದು (ಉಂಟುಮಾಡುವುದು) Meaning: should create/generate (here, with ನ: should not create) ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು जन् (jan, "to be born/produce") ಣಿಚ್ (causative) — ವಿಧಿಲಿಙ್ (optative), ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನ. Root जन् (jan) i… ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದದ ಕರ್ಮಪದಅರ್ಥ: ಕ್ರಿಯೆಯ ಫಲ ಯಾವುದರ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೋ ಅದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದ — ವಾಕ್ಯದ ಕರ್ಮಕಾರಕ. Meaning: The word marking what receives the verb's action — the object. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದ್ವಿತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ (ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ವಿ…). Tatpuruṣa compound (buddhi + bheda), accusative singular — object of ಜನಯೇತ್ಅರ್ಥ: ಉಂಟುಮಾಡಬಾರದು (ಉಂಟುಮಾಡುವುದು) Meaning: should create/generate (here, with ನ: should not create) ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು जन् (jan, "to be born/produce") ಣಿಚ್ (causative) — ವಿಧಿಲಿಙ್ (optative), ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನ. Root जन् (jan) i….

ಬಳಕೆ (Occurrences)

• ಅಧ್ಯಾಯ ೩, ಶ್ಲೋಕ ೨೬ಶ್ಲೋಕ ೨೬ - ಅಧ್ಯಾಯ ೩ - ಕರ್ಮ ಯೋಗ न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् । जोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान्युक्तः समाचरन् ॥ ३-२६॥ na buddhibhedaṃ janayedajñānāṃ karmasaṅginām | joṣayetsarvakarmāṇi vidvānyuktaḥ samācaran || 3-26…